واکاوی مکانیسم های «بومی سازی روایت های جهانی» توسط جریان های تروریستی جنوب شرق برای جذب نسل زد (Gen Z) در مناطق مرزی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق و تبیین مکانیسم های پیچیده و چندلایه «بومی سازی روایت های جهانی» توسط جریان های تروریستی و تکفیری فعال در جنوب شرق ایران (با تاکید بر گروه های معاند در سیستان و بلوچستان) برای جذب، رادیکال سازی و به کارگیری نسل زد (Gen Z) در مناطق مرزی انجام شده است و می کوشد تا با رویکردی میان رشته ای و با تلفیق نظریه های ارتباطات میان فرهنگی، روان شناسی سیاسی و جامعه شناسی جوانان، به این پرسش اساسی پاسخ دهد که چگونه این جریان ها با استفاده از بسترهای فرهنگی، زبانی، مذهبی و اقتصادی محلی، روایت های فراملی و جهانی خود را که عمدتا در بافتار خاورمیانه و جهان اسلام تولید شده اند، به گونه ای بازتولید، بومی سازی و بازنمایی می کنند که برای نوجوانان و جوانان مناطق مرزی، جذاب، قابل درک و انگیزش بخش باشد و از این طریق، شکاف بین «جهانی بودن پیام» و «محلی بودن زمینه» را پر می نمایند. این مطالعه با درک این واقعیت که نسل زد به عنوان اولین نسلی که کاملا در عصر دیجیتال، شبکه های اجتماعی و هویت های سیال متولد و رشد یافته است، دارای ویژگی های روانی-اجتماعی منحصربه فردی نظیر بی صبری، هویت سازی چندگانه، جستجوی اصالت و اعتراض به ساختارهای سنتی است و در عین حال، به دلیل زندگی در مناطق مرزی و محروم، با چالش هایی همچون نابرابری اقتصادی، کمبود فرصت های تحصیلی و شغلی، و احساس طردشدگی از مرکز مواجه است که این عوامل، او را به یک مخاطب مستعد و آسیب پذیر برای گفتمان های رادیکال و هویت بخش تبدیل کرده است، بر آن شده است تا با استفاده از روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل گفتمان انتقادی و مردم نگاری مجازی، به تحلیل محتوای تولیدات رسانه ای (شامل ویدئوها، پادکست ها، پست های شبکه های اجتماعی و کلیپ های موسیقایی-تبلیغاتی) جریان های تروریستی جنوب شرق، همچنین مصاحبه های عمیق با ۱۵ نفر از کارشناسان امنیتی، روان شناسان اجتماعی، مردم شناسان و فعالان فرهنگی منطقه و نیز بررسی اسناد و گزارش های رسمی، بپردازد. یافته های پژوهش که در قالب سه جدول تحلیلی-توصیفی ارائه شده است، نشان می دهد که این جریان ها از یک «بسته مکانیسمی» ترکیبی متشکل از پنج راهبرد اصلی بهره می برند که عبارتند از: «واژگونی نمادها و نشانه های محلی» (با استفاده از اشعار بلوچی، نمادهای قبیله ای و خاطرات تاریخی برای تولید حس عزت بخشی هویتی)، «بومی سازی گفتمان عدالت خواهی» (با بهره گیری از واژگان و مفاهیم مذهبی و قومی محلی برای توجیه خشونت در چارچوب جهاد و دفاع از مظلومیت)، «تولید محتوای چندرسانه ای جذاب» (با استفاده از زبان تصویری، موسیقی و سبک زندگی جوان پسند که با سلیقه نسل زد هماهنگ است)، «کاربست شبکه های اجتماعی و رمزنگاری» (برای ارتباط مستقیم، تامین امنیت و ایجاد حس تعلق به یک اجتماع مخفی و انحصاری) و همچنین «بهره گیری از ناامیدی اقتصادی-معیشتی» (با وعده های مالی و معنایی برای تغییر وضعیت موجود) و همچنین، تحلیل نشان داد که این جریان ها با شناسایی دقیق «نقاط درد» نسل زد در منطقه، یعنی ترکیب سه مولفه بحران هویت، بحران معیشت و بحران معناداری، روایت های خود را به گونه ای سفارشی سازی می کنند که پاسخ گوی مستقیم این نیازهای روانی و اجتماعی باشد .

کلیدواژه ها:

بومی سازی روایت ، جریان های تروریستی ، نسل زد ، جنوب شرق ایران ، رادیکال سازی ، امنیت نرم