تاثیر تکالیف بازپاسخ (مسائل با پاسخ های متعدد) بر خلاقیت ریاضی و انگیزه ی درونی دانش آموزان در مبحث بردارها و دستگاه های خطی (پایه یازدهم و دوازدهم

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر تکالیف بازپاسخ (مسائل با پاسخ های متعدد) بر خلاقیت ریاضی و انگیزه درونی دانش آموزان در مبحث بردارها و دستگاه های خطی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل و پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر پایه یازدهم و دوازدهم رشته ریاضی-فیزیک شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۶۰ نفر (۳۰ نفر پایه یازدهم و ۳۰ نفر پایه دوازدهم) به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ جلسه ۹۰ دقیقه ای با استفاده از تکالیف بازپاسخ (شامل مسائل با پاسخ های متعدد، راه حل های متنوع و رویکردهای مختلف حل مسئله) تحت آموزش مفاهیم بردارها و دستگاه های خطی قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل تکالیف سنتی و بسته (با یک پاسخ مشخص) دریافت کردند. ابزارهای پژوهش شامل آزمون خلاقیت ریاضی (محقق ساخته با تاکید بر مولفه های سیالی، انعطاف پذیری، اصالت و بسط) و پرسشنامه انگیزه درونی (والرند و همکاران، ۱۹۹۲) بود که در سه مرحله پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری بر روی هر دو گروه اجرا شدند. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی انجام گرفت. یافته ها نشان داد که تکالیف بازپاسخ تاثیر مثبت و معناداری بر خلاقیت ریاضی (با اندازه اثر ۸۴/۰) و انگیزه درونی (با اندازه اثر ۸۱/۰) در دانش آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل داشته است (۰۵/۰>P) و این تاثیرات در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی مانده است. بیشترین تاثیر تکالیف بازپاسخ بر مولفه «سیالی» از خلاقیت ریاضی و بر مولفه «انگیزه برای یادگیری» از انگیزه درونی بود. همچنین، نتایج نشان داد که تاثیر تکالیف بازپاسخ بر خلاقیت ریاضی و انگیزه درونی در دانش آموزان پایه یازدهم (با میانگین سنی پایین تر) به طور معناداری بیشتر از دانش آموزان پایه دوازدهم بود. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که تکالیف بازپاسخ با فراهم کردن فرصت هایی برای تفکر واگرا، کاوش راه حل های متنوع و خلاقیت، می توانند به افزایش خلاقیت ریاضی و انگیزه درونی دانش آموزان کمک کنند. بنابراین، پیشنهاد می شود که معلمان ریاضی با استفاده از تکالیف بازپاسخ در تدریس مفاهیم ریاضی، به افزایش خلاقیت و انگیزه دانش آموزان کمک کنند و در برنامه های توسعه حرفه ای معلمان، آموزش طراحی و استفاده از تکالیف بازپاسخ گنجانده شود.

کلیدواژه ها:

تکالیف بازپاسخ ، خلاقیت ریاضی ، انگیزه درونی ، بردارها ، دستگاه های خطی