معلم به مثابه قلب تپنده کلاس: واکاوی نقش هوش هیجانی و خودتنظیمی معلمان در تعالی عملکرد تحصیلی و رفتاری دانش آموزان

پژوهش های معاصر در حوزه روان شناسی تربیتی، توجه فزاینده ای را به مولفه های عاطفی و خودتنظیمی در فرایند یاددهی-یادگیری معطوف ساخته اند. در این میان، نقش هوش هیجانی و خودتنظیمی معلمان به عنوان دو سرمایه روان شناختی کلیدی، تاثیری شگرف بر کیفیت تعاملات کلاسی، فضای عاطفی حاکم بر مدرسه، و در نهایت، عملکرد تحصیلی و رفتاری دانش آموزان داشته است. مقاله حاضر با اتکا به مرور نظام مند یافته های پژوهشی دو دهه اخیر (۲۰۰۵-۲۰۲۵) و تحلیل محتوای کیفی مطالعات مرتبط، به واکاوی ابعاد گوناگون این تاثیرگذاری می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هوش هیجانی معلمان که متشکل از مولفه هایی چون خودآگاهی، خودتنظیمی، انگیزش، همدلی و مهارت های اجتماعی است، از طریق سازوکارهای سه گانه (۱) ارتقای کیفیت روابط معلم-دانش آموز، (۲) مدیریت موثر و مبتنی بر هم تنظیمی فضای کلاس، و (۳) الگوسازی عاطفی و رفتاری برای دانش آموزان، به بهبود چشمگیر عملکرد تحصیلی و کاهش رفتارهای مسئله آفرین منجر می شود. همچنین، خودتنظیمی معلمان که دربرگیرنده توانایی مدیریت تنیدگی، بازنگری شناختی، و تنظیم هیجانات در موقعیت های چالش برانگیز کلاسی است، به عنوان پیش نیاز بنیادین برای به کارگیری موثر مهارت های هوش هیجانی عمل می کند. بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود که برنامه های توانمندسازی معلمان با تاکید ویژه بر آموزش هوش هیجانی و راهبردهای خودتنظیمی بازطراحی شوند تا ضمن ارتقای به زیستی روان شناختی معلمان، زمینه برای تحقق اهداف تعالی بخش نظام آموزشی فراهم آید.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، خودتنظیمی ، معلمان ، عملکرد تحصیلی ، عملکرد رفتاری ، روابط معلم-دانش آموز ، هم تنظیمی هیجانی