نقش فناوری های نوین در دگرگونی سبک تدریس: فرصت ها و تهدیدها

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فناوری های نوین در دگرگونی سبک تدریس و شناسایی فرصت ها و تهدیدهای ناشی از آن در نظام آموزشی ایران انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر روش، آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۶ نفر از معلمان باتجربه، متخصصان فناوری آموزشی، مدیران آموزشی و اساتید دانشگاهی که به روش هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند، فرصت ها و تهدیدهای فناوری های نوین در دگرگونی سبک تدریس شناسایی شد. در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس مولفه های استخراج شده طراحی و بر روی ۳۰۰ نفر از معلمان مدارس متوسطه شهر تهران که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند، اجرا گردید. داده های بخش کمی با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی منجر به شناسایی ۶ مولفه فرصت ها (شامل: شخصی سازی یادگیری، افزایش تعامل و مشارکت، دسترسی به منابع نامحدود، بازخورد فوری و هوشمند، توسعه حرفه ای معلمان، و انعطاف پذیری در تدریس) و ۵ مولفه تهدیدها (شامل: شکاف دیجیتال و نابرابری دسترسی، کاهش تعاملات انسانی، چالش های حریم خصوصی و امنیت، وابستگی بیش از حد به فناوری، و کاهش نقش معلم) شد. یافته های بخش کمی نشان داد که همه مولفه ها از اعتبار و روایی بالایی برخوردار هستند و مدل اندازه گیری با داده ها برازش مطلوبی دارد (CFI=۰/۹۵، NFI=۰/۹۴، SRMR=۰/۰۴۳). همچنین، تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که بالاترین بار عاملی در فرصت ها مربوط به مولفه «شخصی سازی یادگیری» (۸۴/۰) و در تهدیدها مربوط به مولفه «شکاف دیجیتال و نابرابری دسترسی» (۸۲/۰) بود. بر اساس یافته های پژوهش، می توان نتیجه گرفت که فناوری های نوین با فراهم کردن فرصت هایی مانند شخصی سازی یادگیری، افزایش تعامل و دسترسی به منابع نامحدود، می توانند به دگرگونی مثبت سبک تدریس کمک کنند، اما در عین حال با تهدیدهایی مانند شکاف دیجیتال، کاهش تعاملات انسانی و چالش های امنیتی مواجه هستند که نیازمند مدیریت هوشمندانه و برنامه ریزی دقیق است. بنابراین، پیشنهاد می شود که سیاست گذاران آموزشی با سرمایه گذاری در زیرساخت های فناوری، آموزش معلمان و تدوین سیاست های مناسب، زمینه را برای بهره مندی از فرصت ها و کاهش تهدیدهای فناوری های نوین در دگرگونی سبک تدریس فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

فناوری های نوین ، سبک تدریس ، فرصت ها ، تهدیدها ، دگرگونی آموزشی