رابطه میان هوش هیجانی معلمان و ایجاد محیط یادگیری امن و حمایتگر در کلاس

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان هوش هیجانی معلمان و ایجاد محیط یادگیری امن و حمایتگر در کلاس و تبیین نقش ابعاد هوش هیجانی در پیش بینی کیفیت فضای روان شناختی کلاس درس انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی با بهره گیری از مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی معلمان دوره ابتدایی مدارس دولتی در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ تشکیل دادند که از میان آنان، ۳۸۴ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسشنامه هوش هیجانی شرینگ (Schutte et al., ۱۹۹۸) و پرسشنامه محیط یادگیری امن و حمایتگر برگرفته از ابعاد حمایت عاطفی، احساس امنیت، تعامل مثبت، احترام متقابل و مشارکت فعال دانش آموزان گردآوری شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۲ نفر از متخصصان علوم تربیتی و روان شناسی تربیتی تایید شد و روایی سازه نیز از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد بررسی قرار گرفت. شاخص های پایایی ابزارها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه هوش هیجانی ۰/۹۱ و برای پرسشنامه محیط یادگیری امن و حمایتگر ۰/۸۹ به دست آمد که بیانگر پایایی مطلوب ابزارها بود. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۴ انجام شد. نتایج نشان داد که هوش هیجانی معلمان دارای اثر مستقیم، مثبت و معناداری بر ایجاد محیط یادگیری امن و حمایتگر در کلاس است (β=۰/۶۷، p<۰/۰۰۱). همچنین، ابعاد خودآگاهی هیجانی (β=۰/۴۱)، خودتنظیمی (β=۰/۳۶)، همدلی (β=۰/۵۸) و مهارت های اجتماعی (β=۰/۶۳) نقش معناداری در پیش بینی کیفیت محیط یادگیری ایفا کردند. یافته ها نشان دادند که حمایت عاطفی معلم به عنوان یک متغیر میانجی، رابطه بین هوش هیجانی و احساس امنیت روان شناختی دانش آموزان را به طور معناداری تقویت می کند (اثر غیرمستقیم=۰/۲۴، p<۰/۰۱). مقدار ضریب تعیین (R²=۰/۵۶) بیانگر آن بود که ۵۶ درصد از واریانس محیط یادگیری امن و حمایتگر توسط هوش هیجانی معلمان تبیین می شود. همچنین شاخص های برازش مدل شامل CFI=۰/۹۶، TLI=۰/۹۵، RMSEA=۰/۰۴۷ و χ²/df=۲/۱۸ حاکی از برازش مطلوب مدل مفهومی پژوهش بود. بر اساس یافته ها، ارتقای هوش هیجانی معلمان می تواند به تقویت احساس امنیت، افزایش اعتماد متقابل، بهبود تعاملات آموزشی، کاهش تعارض های کلاسی و افزایش مشارکت فعال دانش آموزان منجر شود. ازاین رو، پیشنهاد می شود برنامه های توانمندسازی حرفه ای معلمان با تاکید بر آموزش مهارت های هوش هیجانی، مدیریت هیجان ها و ارتباط موثر در اولویت برنامه ریزی های آموزشی و سیاست گذاری های نظام تعلیم و تربیت قرار گیرد تا زمینه شکل گیری کلاس های یادگیری امن، حمایتگر و اثربخش فراهم شود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، معلمان ، محیط یادگیری امن ، محیط یادگیری حمایتگر ، امنیت روان شناختی ، همدلی ، مدل یابی معادلات ساختاری.