مدیریت بحران در مدارس ( حوادث،اضطرار،امنیت)

مدیریت اثربخش بحران در مدارس به عنوان یکی از مولفه های اساسی تضمین ایمنی، تداوم فرایندهای آموزشی و افزایش تاب آوری سازمانی، در سال های اخیر مورد توجه ویژه پژوهشگران و سیاست گذاران آموزشی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوی روابط بین مدیریت بحران، آمادگی در شرایط اضطراری، فرهنگ ایمنی و امنیت مدرسه و تبیین نقش آن ها در ارتقای تاب آوری سازمانی مدارس انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی مدیران، معاونان، معلمان و کارکنان مدارس دوره ابتدایی و متوسطه در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ تشکیل دادند که از میان آنان، ۴۱۸ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب با حجم انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه مدیریت بحران مدارس (۳۲ گویه)، پرسشنامه آمادگی در شرایط اضطراری (۲۱ گویه)، پرسشنامه فرهنگ ایمنی و امنیت مدرسه (۲۴ گویه) و پرسشنامه تاب آوری سازمانی مدارس (۲۰ گویه) بود. روایی محتوایی ابزارها با نظر ۱۲ نفر از متخصصان علوم تربیتی و مدیریت آموزشی تایید شد و روایی سازه نیز از طریق تحلیل عاملی تاییدی مورد تایید قرار گرفت؛ همچنین پایایی ابزارها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۹۱، ۰/۸۸، ۰/۹۰ و ۰/۹۳ به دست آمد که بیانگر همسانی درونی مطلوب ابزارها بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۶ در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شدند. نتایج نشان داد مدیریت بحران تاثیر مستقیم و معناداری بر تاب آوری سازمانی مدارس دارد (β=۰/۴۷, p<۰/۰۰۱) و همچنین بر فرهنگ ایمنی و امنیت مدرسه اثر مثبت و معنادار می گذارد (β=۰/۵۸, p<۰/۰۰۱). فرهنگ ایمنی نیز با ضریب مسیر ۰/۳۶ بر تاب آوری سازمانی اثرگذار بود و نقش میانجی آن در رابطه بین مدیریت بحران و تاب آوری مورد تایید قرار گرفت (β غیرمستقیم=۰/۲۱, p<۰/۰۱). علاوه بر این، آمادگی در شرایط اضطراری به عنوان متغیر تعدیل گر، شدت تاثیر مدیریت بحران بر تاب آوری را افزایش داد (β=۰/۱۹, p<۰/۰۵). مقدار ضریب تعیین برای متغیر تاب آوری سازمانی (R²=۰/۶۴) نشان داد که ۶۴ درصد از واریانس این متغیر توسط مدل پژوهش تبیین می شود. شاخص های برازش مدل نیز در محدوده مطلوب قرار داشتند (χ²/df=۲/۳۱، CFI=۰/۹۵، TLI=۰/۹۴، RMSEA=۰/۰۵۶). بر اساس یافته ها، استقرار نظام جامع مدیریت بحران، آموزش مستمر کارکنان، توسعه فرهنگ ایمنی، اجرای مانورهای منظم، تدوین برنامه های واکنش در شرایط اضطراری و تقویت هماهنگی بین مدرسه و نهادهای امدادی می تواند آمادگی مدارس را در مواجهه با حوادث افزایش داده و ضمن کاهش آسیب های احتمالی، زمینه ارتقای امنیت، تداوم آموزش و افزایش تاب آوری نظام آموزشی را فراهم سازد. این نتایج می تواند مبنایی برای تصمیم گیری مدیران، برنامه ریزان آموزشی و سیاست گذاران در طراحی برنامه های پیشگیرانه و ارتقای ایمنی مدارس باشد.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران مدارس ، آمادگی در شرایط اضطراری ، امنیت مدرسه ، فرهنگ ایمنی ، تاب آوری سازمانی ، مدل یابی معادلات ساختاری ، مدیریت آموزشی.