طراحی و اعتباریابی الگوی عدالت آموزشی در کلاس درس و تاثیر آن بر انگیزه پیشرفت و خودپنداره تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی الگوی عدالت آموزشی در کلاس درس و بررسی تاثیر آن بر انگیزه پیشرفت و خودپنداره تحصیلی دانش آموزان دختر دوره متوسطه دوم در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، آمیخته از نوع اکتشافی متوالی است که در دو فاز کیفی و کمی اجرا گردید. در فاز کیفی، با استفاده از روش نظریه داده بنیاد و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۲ نفر از متخصصان تعلیم و تربیت، معلمان باتجربه و دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم، ابعاد و مولفه های عدالت آموزشی در کلاس درس شناسایی شد. داده های حاصل از مصاحبه ها با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل گردید و الگوی اولیه عدالت آموزشی شامل سه بعد اصلی عدالت توزیعی، عدالت رویه ای و عدالت تعاملی با هشت مولفه و سی و دو شاخص استخراج شد. در فاز کمی، الگوی طراحی شده با استفاده از روش تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری بر روی نمونه ای شامل ۳۸۴ نفر از دانش آموزان دختر دوره متوسطه دوم شهر تهران که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شده بودند، اعتباریابی گردید. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه های محقق ساخته عدالت آموزشی کلاس درس، پرسشنامه انگیزه پیشرفت هرمنس و پرسشنامه خودپنداره تحصیلی یی ین و همکاران استفاده شد. یافته های بخش کمی نشان داد که الگوی عدالت آموزشی کلاس درس از برازش مطلوبی برخوردار است و تمامی شاخص های برازش نظیر نسبت خی دو به درجه آزادی، شاخص برازش تطبیقی، شاخص برازش نرم شده و ریشه میانگین مربعات خطای برآورد در دامنه قابل قبولی قرار دارند. همچنین نتایج حاصل از مدل یابی معادلات ساختاری نشان داد که عدالت آموزشی کلاس درس تاثیر مثبت و معناداری بر انگیزه پیشرفت و خودپنداره تحصیلی دانش آموزان دارد و این تاثیر در سطح ۰۰۱/۰ معنادار است. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که طراحی و اجرای الگوی عدالت آموزشی در کلاس های درس، به عنوان یک راهبرد موثر در بهبود انگیزه و خودپنداره تحصیلی دانش آموزان دختر محسوب می شود و توجه به ابعاد سه گانه عدالت آموزشی در فرایند یاددهی-یادگیری، می تواند زمینه ساز ارتقای کیفیت آموزشی و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان گردد.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، انگیزه پیشرفت ، خودپنداره تحصیلی ، طراحی الگو ، اعتباریابی.