نقش فعالیت های فوق برنامه (ورزشی-فرهنگی) در کاهش فرسودگی تحصیلی و افزایش تاب آوری دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فعالیت های فوق برنامه (ورزشی-فرهنگی) در کاهش فرسودگی تحصیلی و افزایش تاب آوری دانش آموزان انجام شده است. فرسودگی تحصیلی به عنوان یکی از چالش های جدی روان شناختی، شامل خستگی عاطفی، بی علاقگی و کاهش عملکرد تحصیلی است و تاب آوری به عنوان توانایی مقابله با استرس ها، عاملی محافظتی در برابر این پدیده محسوب می شود. با توجه به افزایش فشارهای تحصیلی و کاهش فعالیت های فوق برنامه در مدارس، توجه به این فعالیت ها ضروری است. این پژوهش با رویکرد کمی و روش توصیفی-همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان متوسطه دوم شهر شیراز (۱۲۰۰۰ نفر) بود که ۳۷۰ نفر با نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه فرسودگی تحصیلی مسلش، تاب آوری کانر-دیویدسون و فعالیت های فوق برنامه (محقق ساخته) با پایایی به ترتیب ۸۸/۰، ۸۶/۰ و ۸۷/۰ بود. داده ها با استفاده از همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه تحلیل شد. یافته ها نشان داد که بین فعالیت های فوق برنامه و فرسودگی تحصیلی رابطه منفی و معنادار (۴۶/۰-=r، ۰۰۱/۰>P و با تاب آوری رابطه مثبت و معنادار ۴۹/=۰r، ۰۰۱/۰>P وجود دارد. فعالیت های ورزشی (۳۲/۰β= نسبت به فعالیت های فرهنگی (۲۸/۰β= تاثیر بیشتری در کاهش فرسودگی و افزایش تاب آوری داشتند و مجموعا ۴۸ درصد از واریانس فرسودگی و ۵۱ درصد از واریانس تاب آوری را تبیین کردند. جنسیت، پایه تحصیلی و میزان مشارکت، نقش تعدیل گر داشتند. در پایان، مدل مفهومی سه سطحی (فردی، تعاملی و سازمانی) ارائه شد که بر رویکرد تدریجی، مشارکتی و نیازمحور تاکید دارد و می تواند مبنایی برای برنامه ریزی درسی و سیاست گذاری آموزشی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فعالیت های فوق برنامه ، فرسودگی تحصیلی ، تاب آوری ، ورزش ، سلامت روان