بررسی تاثیر استفاده نادرست از تلفن همراه و فضای مجازی بر یادگیری دانش آموزان و راهکارهای آموزشی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر استفاده نادرست از تلفن همراه و فضای مجازی بر یادگیری دانش آموزان و ارائه راهکارهای آموزشی مناسب در نظام آموزشی ایران انجام شده است. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و با استفاده از طرح متوالی اکتشافی انجام شده است. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل معلمان، مدیران و دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر اصفهان بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۸ نفر (۱۰ معلم، ۸ مدیر و ۱۰ دانش آموز) انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و جلسات گروه کانونی جمع آوری و با روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی که شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی است، تحلیل گردیدند و برای تامین اعتبار و روایی داده ها از روش های بازبینی توسط مشارکت کنندگان، بازبینی توسط همکاران پژوهشگر و سه سوسازی منابع داده استفاده شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر اصفهان به تعداد ۱۲۰۰۰ نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی، تعداد ۳۷۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته استفاده از تلفن همراه و فضای مجازی و پرسشنامه استاندارد عملکرد تحصیلی فام و تیلور (۱۹۹۹) که روایی و پایایی آن ها مورد تایید قرار گرفت، جمع آوری و با روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل آزمون تی مستقل، تحلیل واریانس یک راهه، تحلیل همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل گردیدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۵ حوزه اصلی تاثیر منفی استفاده نادرست از تلفن همراه و فضای مجازی بر یادگیری شامل کاهش تمرکز و توجه، کاهش کیفیت خواب و خستگی ذهنی، کاهش تعاملات اجتماعی و انزوا، کاهش انگیزه و مشارکت تحصیلی، و افزایش اضطراب و استرس، و همچنین شناسایی ۴ حوزه اصلی برای راهکارهای آموزشی شامل آموزش سواد دیجیتال به دانش آموزان، توانمندسازی معلمان و والدین، طراحی قوانین و مقررات مدرسه، و تولید محتوای آموزشی جایگزین و جذاب انجامید. نتایج بخش کمی نشان داد که بین استفاده نادرست از تلفن همراه و فضای مجازی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان رابطه منفی و معناداری وجود دارد و این رابطه در سطح ۰۰۱/۰>P معنادار بوده است. همچنین، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که مولفه کاهش تمرکز و توجه با ضریب بتای ۳۴/۰ بیشترین تاثیر و مولفه کاهش تعاملات اجتماعی با ضریب بتای ۱۹/۰ کمترین تاثیر را بر کاهش عملکرد تحصیلی دارند و این پنج مولفه در مجموع ۵۲ درصد از واریانس عملکرد تحصیلی را تبیین می کنند. از سوی دیگر، یافته ها حاکی از آن است که عواملی مانند میزان آگاهی والدین از فضای مجازی، وجود قوانین روشن در مدرسه، و میزان سواد دیجیتال دانش آموزان، بر شدت تاثیر منفی استفاده نادرست بر یادگیری نقش تعدیل گر دارند.

کلیدواژه ها:

تلفن همراه ، فضای مجازی ، یادگیری ، عملکرد تحصیلی ، سواد دیجیتال