الگوی مفهومی «کلاس رشدآفرین» از منظر روان شناسی یادگیری: تلفیق مدیریت اثربخش کلاس و حمایت روان شناختی تربیتی برای پرورش خلاقیت دانش آموزان دوره ابتدایی

خلاقیت در دوره ابتدایی صرفا حاصل اجرای فعالیت های هنری یا تکالیف سرگرم کننده نیست، بلکه تحت تاثیر فرایندهای شناختی، انگیزشی، هیجانی و اجتماعی شکل می گیرد که در روان شناسی یادگیری مورد توجه قرار می گیرند. کیفیت مدیریت کلاس، شیوه تعامل معلم با دانش آموزان، میزان امنیت روانی، فرصت انتخاب، نوع بازخورد و امکان تجربه و اصلاح خطا می توانند بر انگیزش درونی، خودکارآمدی و مشارکت خلاق دانش آموزان اثرگذار باشند. هدف مقاله حاضر، تدوین چارچوب مفهومی «کلاس رشدآفرین» از منظر روان شناسی یادگیری و با تاکید بر تلفیق مدیریت اثربخش کلاس و حمایت عاطفی–تربیتی معلم برای پرورش خلاقیت دانش آموزان دوره ابتدایی است. این مطالعه با رویکرد مروری–تحلیلی و به شیوه اسنادی و کتابخانه ای انجام شد. منابع علمی فارسی و انگلیسی مرتبط با خلاقیت، روان شناسی یادگیری، مدیریت کلاس، حمایت هیجانی معلم، امنیت روانی، انگیزش درونی، خودمختاری، بازخورد تکوینی و یادگیری مشارکتی بررسی و بر اساس قرابت مفهومی دسته بندی شدند. حاصل این تلفیق، چارچوبی متشکل از هشت مولفه شامل مدیریت مشارکتی و ساختار روشن، امنیت روانی، حمایت عاطفی–تربیتی معلم، خودمختاری و انتخاب ساختاریافته، یادگیری مسئله محور، تعامل و هم آفرینی، بازخورد رشددهنده و ارزشیابی خلاقیت محور است. در این الگو، ساختار و انعطاف مکمل یکدیگرند؛ به گونه ای که قواعد روشن و محیط پیش بینی پذیر، بستر لازم برای پرسشگری، آزمون ایده، پذیرش خطا و اصلاح راه حل را فراهم می کنند. تحلیل منابع نشان می دهد که نقش معلم در کلاس رشدآفرین از انتقال صرف اطلاعات فراتر می رود و طراحی محیط یادگیری، هدایت تعاملات، ارائه بازخورد و حمایت از انگیزش و امنیت روانی دانش آموز را دربرمی گیرد. الگوی پیشنهادی ماهیتی مفهومی دارد و اثربخشی آن نیازمند اعتبارسنجی و بررسی تجربی در پژوهش های آینده است.

کلیدواژه ها:

روان شناسی یادگیری ، کلاس رشدآفرین ، مدیریت اثربخش کلاس ، حمایت عاطفی–تربیتی معلم ، خلاقیت ، امنیت روانی ، دوره ابتدایی