توسعه برنامه های درسی علوم اجتماعی مبتنی بر مسائل روز (Issue-based Curriculum) برای تقویت آگاهی اجتماعی

پژوهش حاضر با هدف بررسی توسعه برنامه های درسی علوم اجتماعی مبتنی بر مسائل روز برای تقویت آگاهی اجتماعی دانش آموزان در نظام آموزشی ایران انجام شده است. با توجه به چالش های پیچیده جامعه معاصر و ضرورت تربیت شهروندانی آگاه، مسئول و مشارکت جو، رویکرد برنامه درسی مبتنی بر مسائل روز به عنوان جایگزینی برای روش های سنتی و کتاب محور مطرح شده است. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و با استفاده از طرح متوالی اکتشافی در مقطع متوسطه دوم شهر تهران انجام شده است. در بخش کیفی، ۲۲ نفر از متخصصان، معلمان و دانش آموزان از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و گروه های کانونی مشارکت داشتند و داده ها با تحلیل محتوای استقرایی در نرم افزار MAXQDA تحلیل شدند. در بخش کمی، ۳۷۰ دانش آموز با روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی انتخاب شدند و داده ها با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته آگاهی اجتماعی و برنامه درسی مبتنی بر مسائل روز، با روش های آمار استنباطی شامل آزمون تی مستقل و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۵ مولفه اصلی برای برنامه درسی مبتنی بر مسائل روز (تحلیل مسائل اجتماعی، تفکر انتقادی و حل مسئله، همدلی و مسئولیت پذیری اجتماعی، مشارکت مدنی و کنشگری، و تنوع پذیری و احترام به تفاوت ها) و ۴ بعد اصلی برای آگاهی اجتماعی (شناختی، عاطفی-ارزشی، رفتاری-مشارکتی و انتقادی) انجامید. نتایج بخش کمی نشان داد که میانگین نمرات آگاهی اجتماعی دانش آموزان گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود (۰۰۱/۰>P). مولفه تحلیل مسائل اجتماعی با ضریب بتای ۳۴/۰ بیشترین تاثیر و تنوع پذیری با ضریب بتای ۱۸/۰ کمترین تاثیر را داشتند و پنج مولفه، ۵۶ درصد از واریانس آگاهی اجتماعی را تبیین کردند. موانع اصلی شامل نظام آموزشی متمرکز، کمبود زمان، نبود آموزش معلمان، نگرانی از مسائل حساس و ضعف منابع بود. در نهایت، مدل مفهومی چهارسطحی (فلسفه و اهداف، محتوا و منابع، روش های تدریس و ارزشیابی) برای توسعه برنامه درسی مبتنی بر مسائل روز ارائه شد که بر رویکرد مشارکتی، تعاملی و مبتنی بر تجارب زیسته دانش آموزان تاکید دارد..

کلیدواژه ها:

برنامه درسی مبتنی بر مسائل روز ، علوم اجتماعی ، آگاهی اجتماعی ، شهروندی ، تفکر انتقادی