تحلیل و بررسی نقش رفتار حمایت گرانه معلم در ایجاد احساس امنیت در دانش آموزان

احساس امنیت روانی در محیط کلاس، پیش نیازی اساسی برای درگیری شناختی، جسارت پرسش گری و رشد سالم هویت دانش آموز به شمار می رود. در این میان، معلم به عنوان چهره دلبستگی ثانویه و تنظیم کننده هیجانات کلاس، نقشی بی بدیل در ساخت این سپر روانی ایفا می کند. مسئله پژوهش حاضر از آنجا نشات می گیرد که اغلب نظام های آموزشی بر شایستگی های آموزشی معلم متمرکزند و از سواد عاطفی و رفتارهای بین فردی او به عنوان عاملی جهت ایجاد امنیت روانی غافل مانده اند. هدف این مطالعه، تحلیل عمیق رابطه میان ابعاد گوناگون رفتار حمایت گرانه معلم و شکل گیری احساس امنیت روانی دانش آموزان در کلاس درس بود. در این پژوهش، رفتار حمایت گرانه در چهار بعد حمایت عاطفی (هم دلی و پذیرش)، حمایت ابزاری (راه نمایی و حل مسئله)، حمایت اطلاعاتی (بازخورد شفاف و غیر تهدیدکننده) و حمایت ارزیابانه (تاکید بر تلاش به جای توانایی ذاتی) عملیاتی گردید. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان مقطع متوسطه تشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسش نامه های استاندارد در کنار مصاحبه های نیمه ساختار یافته بهره گرفته شد تا بتوان لایه های پنهان این رابطه را از منظر تجربه زیسته دانش آموزان کشف کرد. یافته های تحلیل هم بستگی و رگرسیون گام به گام نشان داد میان تمام مولفه های حمایت گری معلم با امنیت روانی، رابطه ای مثبت و معنا دار وجود دارد. با این حال، قوی ترین پیش بینی کننده، بعد حمایت عاطفی بود که به تنهایی بخش عمده ای از تغییرات احساس امنیت را تبیین می کرد. تحلیل مصاحبه ها نیز آشکار ساخت که دانش آموزان، امنیت روانی را نه صرفا در «نبود تهدید»، بلکه در «حق اشتباه کردن بدون ترس از تحقیر» تعریف می کنند. آنان معلم امن آفرین را کسی توصیف کردند که شکست را بخشی طبیعی از فرایند یادگیری می داند. نتیجه ای که می توان استخراج کرد این است که خنثی سازی اضطراب ارزیابی و شرم ناشی از خطا، مکانیزم اصلی اثرگذاری رفتار حمایت گرانه است. وقتی معلم از بازخوردهای ترحم آمیز یا مقایسه اجتماعی اجتناب کند، به دانش آموز این مجوز روانی داده می شود که بدون نقاب، خود واقعی اش را در کلاس ابراز کند. همچنین مشخص شد دانش آموزان دارای حساسیت بالا، تاثیرپذیری عمیق تری از تلاطم های عاطفی معلم دارند و یک اخم یا بی حوصلگی جزئی معلم می تواند امنیت روانی آنان را عمیقا مخدوش سازد. این پژوهش نتیجه می گیرد که امنیت روانی، نه یک محصول جانبی تدریس خوب، بلکه پیامد مستقیم یک انتخاب آگاهانه از سوی معلم است: انتخاب «پذیرش بی قید و شرط» به جای «تایید مشروط». بر اساس نتایج، برگزاری کارگاه های سواد هیجانی برای معلمان و گنجاندن مهارت های ارتباط هم دلانه در برنامه های ضمن خدمت ضروری به نظر می رسد تا مدرسه از یک میدان ارزیابی صرف، به یک زیست بوم امن برای رشد مبدل شود.

کلیدواژه ها:

رفتار حمایت گرانه معلم ، احساس امنیت روانی ، حمایت عاطفی ، اضطراب ارزیابی ، پذیرش بی قید و شرط ، رابطه معلم-دانش آموز