تاثیر تدریس مفاهیم سوره های توحیدی (توحید و اخلاص) بر کاهش اضطراب وجودی و افزایش امید به زندگی در دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر تدریس مفاهیم سوره های توحیدی (توحید و اخلاص) بر کاهش اضطراب وجودی و افزایش امید به زندگی در دانش آموزان مقطع متوسطه اول انجام شده است. اضطراب وجودی به عنوان یکی از چالش های روان شناختی جدی در دوران نوجوانی، می تواند به کاهش سلامت روان، افت تحصیلی و افزایش احساس پوچی و بی معنایی در زندگی منجر شود و از سوی دیگر، امید به زندگی به عنوان یکی از مولفه های اساسی سلامت روان و بهزیستی روان شناختی، نقش تعیین کننده ای در انگیزه، پیشرفت تحصیلی و کیفیت زندگی دانش آموزان ایفا می کند. در این میان، مفاهیم عمیق سوره های توحیدی قرآن کریم که بر یگانگی، قدرت و ربوبیت خداوند و نیز بر اخلاص و پاک سازی نیت تاکید دارند، می توانند به عنوان منابعی غنی و ارزشمند برای پاسخ دهی به پرسش های بنیادین هستی شناختی نوجوانان و کاهش اضطراب های وجودی آنان عمل کنند و با ایجاد نگرشی توحیدی و معنادار به زندگی، امید به زندگی را در آنان افزایش دهند. این پژوهش با رویکرد کمی و با استفاده از روش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل انجام شده است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر مقطع متوسطه اول شهر قم در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای، ۶۰ دانش آموز از دو مدرسه مختلف انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۳۰ نفر) و کنترل (۳۰ نفر) جای گماری شدند. ابزارهای جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد اضطراب وجودی (محقق ساخته بر اساس منابع معتبر روان شناسی وجودی) و پرسشنامه استاندارد امید به زندگی اشنایدر و همکاران (۱۹۹۱) بود که روایی و پایایی آن ها در پژوهش های پیشین تایید شده است و در پژوهش حاضر نیز با استفاده از روش آلفای کرونباخ، پایایی پرسشنامه اضطراب وجودی ۸۶/۰ و پرسشنامه امید به زندگی ۸۴/۰ به دست آمد. مداخله آموزشی شامل ۱۲ جلسه ۶۰ دقیقه ای تدریس مفاهیم سوره های توحید و اخلاص با استفاده از روش های فعال تدریس (از جمله بحث گروهی، قصه گویی قرآنی، ایفای نقش و ارتباط مفاهیم با زندگی روزمره) بود که برای گروه آزمایش اجرا شد و گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و آمار استنباطی (تحلیل کوواریانس تک متغیره و چندمتغیره) با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل گردیدند. یافته ها نشان داد که تدریس مفاهیم سوره های توحیدی تاثیر مثبت، معنادار و قابل توجهی بر کاهش اضطراب وجودی و افزایش امید به زندگی دانش آموزان داشته است و این تفاوت در سطح ۰۰۱/۰>P معنادار بوده است. در مولفه های اضطراب وجودی، بیشترین تاثیر بر مولفه ترس از مرگ (با اندازه اثر ۷۹/۰) و کمترین تاثیر بر مولفه احساس پوچی (با اندازه اثر ۵۸/۰) مشاهده شد و در مولفه های امید به زندگی، بیشترین تاثیر بر مولفه عاملیت (با اندازه اثر ۸۲/۰) و کمترین تاثیر بر مولفه مسیر (با اندازه اثر ۶۱/۰) مشاهده گردید. همچنین، یافته ها نشان داد که عواملی مانند میزان پایبندی مذهبی پیشین دانش آموزان و سطح تحصیلات والدین، بر میزان بهره مندی آنان از این مداخله تاثیر تعدیل گر داشته است.

کلیدواژه ها:

سوره توحید ، سوره اخلاص ، اضطراب وجودی ، امید به زندگی ، دانش آموزان متوسطه اول