تاثیر استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بر انگیزه تحصیلی و مشارکت دانش آموزان در کلاس درس

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بر انگیزه تحصیلی و مشارکت دانش آموزان در کلاس درس انجام شده است. با توجه به تحولات شتابان و بنیادین ناشی از ورود هوش مصنوعی به عرصه آموزش و پرورش، و همچنین اهمیت حیاتی انگیزه تحصیلی و مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند یاددهی-یادگیری، ضرورت پژوهش در مورد تاثیر این فناوری نوین بر مولفه های روان شناختی و رفتاری یادگیرندگان بیش از پیش احساس می شود. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) و با استفاده از طرح متوالی اکتشافی انجام شده است که به سه مرحله جمع آوری و تحلیل داده های کیفی، طراحی ابزار کمی بر اساس یافته های کیفی، و سپس جمع آوری و تحلیل داده های کمی تقسیم می شود. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل معلمان و دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری، ۲۲ معلم و ۳۵ دانش آموز از مدارس مختلف انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با معلمان و جلسات گروه کانونی با دانش آموزان جمع آوری و با روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی که شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی است، تحلیل گردیدند و برای تامین اعتبار و روایی داده ها از روش های بازبینی توسط مشارکت کنندگان، بازبینی توسط همکاران پژوهشگر و سه سوسازی منابع داده استفاده شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران به تعداد ۱۵۰۰۰ نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی، تعداد ۳۷۵ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند و داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد انگیزه تحصیلی والرند و همکاران (۱۹۹۲) و پرسشنامه مشارکت تحصیلی فردریکز و همکاران (۲۰۰۴) و همچنین پرسشنامه محقق ساخته استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی که روایی و پایایی آن ها مورد تایید قرار گرفت، جمع آوری و با روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل آزمون تی مستقل، تحلیل واریانس یک راهه، تحلیل همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۶ تحلیل گردیدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۴ حوزه اصلی کاربرد ابزارهای هوش مصنوعی در کلاس درس شامل شخصی سازی یادگیری و محتوای آموزشی، ارائه بازخورد فوری و هوشمند، ایجاد محیط های یادگیری تعاملی و جذاب، و کاهش بار اضافی و خودکارسازی فرایندهای تکراری انجامید و همچنین، ۶ مولفه اصلی تاثیرگذار بر انگیزه تحصیلی و ۴ مولفه اصلی تاثیرگذار بر مشارکت دانش آموزان شناسایی شدند. نتایج بخش کمی نشان داد که میانگین نمرات انگیزه تحصیلی و مشارکت دانش آموزان در گروهی که از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می کنند، به طور معناداری بالاتر از گروهی است که از این ابزارها بهره نمی برند و این تفاوت در سطح ۰۰۱/۰>P معنادار بوده است. همچنین، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که حوزه شخصی سازی یادگیری با ضریب بتای ۳۴/۰ بیشترین تاثیر و حوزه خودکارسازی فرایندهای تکراری با ضریب بتای ۱۷/۰ کمترین تاثیر را بر انگیزه تحصیلی و مشارکت دانش آموزان دارند و این چهار حوزه در مجموع ۵۸ درصد از واریانس انگیزه تحصیلی و ۵۴ درصد از واریانس مشارکت دانش آموزان را تبیین می کنند. نتایج تحلیل مسیر نیز نشان داد که انگیزه تحصیلی، نقش میانجی گر معناداری در رابطه بین استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی و مشارکت دانش آموزان ایفا می کند و بخشی از تاثیر هوش مصنوعی بر مشارکت از طریق افزایش انگیزه تحصیلی اعمال می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، انگیزه تحصیلی ، مشارکت دانش آموزان ، شخصی سازی یادگیری ، بازخورد هوشمند