بررسی ایجاد کارگاه های والدین و معلمان برای هماهنگی بیشتر در تربیت اجتماعی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی ایجاد کارگاه های والدین و معلمان برای هماهنگی بیشتر در تربیت اجتماعی دانش آموزان انجام شده است. تربیت اجتماعی به عنوان یکی از ابعاد اساسی رشد همه جانبه شخصیت، فرایندی است که طی آن دانش آموزان مهارت ها، ارزش ها، هنجارها و رفتارهای لازم برای زندگی موثر در جامعه را کسب می کنند. این فرایند زمانی به صورت بهینه تحقق می یابد که میان دو نهاد اصلی جامعه پذیری یعنی خانواده و مدرسه، هماهنگی، انسجام و هم افزایی وجود داشته باشد. با این حال، در بسیاری از نظام های آموزشی از جمله ایران، شکاف قابل توجهی میان ارزش ها، انتظارات و روش های تربیتی والدین و معلمان مشاهده می شود که می تواند به سردرگمی، تعارض هویتی و مشکلات رفتاری در دانش آموزان منجر شود. کارگاه های مشترک والدین و معلمان به عنوان رویکردی ساختاریافته و هدفمند برای پر کردن این شکاف، ایجاد زبان مشترک، هماهنگ سازی روش های تربیتی و تقویت همکاری خانه و مدرسه مطرح است. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی، تجارب زیسته ۲۴ والد، ۱۸ معلم و ۱۲ مدیر مدرسه که در کارگاه های مشترک شرکت کرده بودند، از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده مشارکتی واکاوی شد. همچنین با روش تحلیل محتوای اسناد، برنامه های موجود کارگاه های والدین-معلم در ایران و کشورهای منتخب بررسی گردید. در مرحله کمی، با روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه، تاثیر یک برنامه کارگاهی ۸ هفته ای بر روی ۶۰ خانواده (۳۰ خانواده در گروه آزمایش و ۳۰ خانواده در گروه گواه) از مدارس ابتدایی شهر شیراز مورد آزمون قرار گرفت. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه هماهنگی تربیتی خانه و مدرسه (محقق ساخته با ۳۲ گویه در چهار مولفه همسویی ارزش ها و انتظارات، انسجام در روش های تربیتی، ارتباط و تبادل اطلاعات، و مشارکت در فعالیت های تربیتی)، پرسشنامه تربیت اجتماعی دانش آموزان (محقق ساخته با ۲۸ گویه در پنج مولفه مهارت های ارتباطی، مسئولیت پذیری اجتماعی، همدلی و احترام به دیگران، پیروی از قوانین و هنجارها، و مشارکت و همکاری) و چک لیست مشاهده رفتار اجتماعی دانش آموزان بود. روایی ابزارها با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ (هماهنگی تربیتی: ۹۲/۰، تربیت اجتماعی: ۸۸/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون در بخش کیفی و تحلیل کوواریانس چندمتغیره در بخش کمی انجام گردید. یافته های کیفی به شناسایی پنج مضمون اصلی شامل «ضرورت و انگیزه های همکاری»، «موانع و چالش های موجود»، «مولفه های کارگاه اثربخش»، «پیامدهای فردی و اجتماعی» و «عوامل موفقیت و پایداری» منجر شد. نتایج کمی نشان داد که کارگاه های مشترک به طور معناداری هماهنگی تربیتی خانه و مدرسه را افزایش (با اندازه اثر ۵۶/۰) و تربیت اجتماعی دانش آموزان را بهبود (با اندازه اثر ۴۸/۰) بخشیده است. بیشترین تاثیر در مولفه های همسویی ارزش ها و انتظارات (۵۸/۰=η²) و مهارت های ارتباطی دانش آموزان (۵۲/۰=η²) مشاهده شد. این پژوهش یک برنامه کارگاهی ۸ جلسه ای برای والدین و معلمان ارائه می دهد و پیشنهاد می کند که این کارگاه ها به عنوان بخشی از برنامه های الزامی انجمن اولیا و مربیان در تمام مدارس اجرا شود.

کلیدواژه ها:

کارگاه های والدین و معلمان ، تربیت اجتماعی ، هماهنگی خانه و مدرسه ، همکاری والدین و مدرسه ، جامعه پذیری ، مهارت های اجتماعی ، انجمن اولیا و مربیان