نقش آموزش جغرافیا در توسعه سواد زیست محیطی و تفکر سیستمی دانش آموزان: رویکردی میان رشته ای به رابطه انسان و محیط زیست

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش آموزش جغرافیا در توسعه سواد زیست محیطی و تفکر سیستمی دانش آموزان دوره متوسطه اول با تاکید بر رابطه انسان و محیط زیست انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل می باشد. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه هشتم شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۵۰ دانش آموز (۲۵ نفر گروه آزمایش و ۲۵ نفر گروه کنترل) از دو مدرسه انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه سواد زیست محیطی نجات بخش (۱۳۹۸) و پرسشنامه تفکر سیستمی سالیسی و همکاران (۲۰۰۰) استفاده گردید. روایی و پایایی ابزارها با استفاده از تحلیل عاملی و ضریب آلفای کرونباخ (به ترتیب ۰.۸۹ و ۰.۸۷) تایید شد. گروه آزمایش به مدت ۱۲ جلسه ۷۵ دقیقه ای (دو جلسه در هفته) تحت آموزش جغرافیا با رویکرد میان رشته ای و تاکید بر رابطه انسان و محیط زیست (شامل مفاهیم اکوسیستم، تعاملات انسانی-محیطی، مخاطرات طبیعی، توسعه پایدار و مسئولیت پذیری محیط زیستی) با روش های فعال و مشارکتی (بحث گروهی، مطالعه موردی، کار گروهی و پروژه های عملی) قرار گرفتند و گروه کنترل آموزش معمول جغرافیا را دریافت کرد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک متغیره و با نرم افزار SPSS نسخه ۲۷ مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که آموزش جغرافیا با رویکرد میان رشته ای و تاکید بر رابطه انسان و محیط زیست، به عنوان یک ابزار آموزشی قدرتمند و کارآمد، می تواند به طور قابل توجهی سواد زیست محیطی و تفکر سیستمی دانش آموزان را توسعه دهد و آنان را برای مواجهه با چالش های پیچیده محیط زیستی قرن بیست و یکم آماده سازد. این یافته ها می تواند برای برنامه ریزان آموزشی، مولفان کتب درسی، معلمان جغرافیا و علوم زیستی و سیاست گذاران نظام آموزشی در جهت بازنگری در رویکردهای آموزش جغرافیا و تاکید بر آموزش میان رشته ای و مسئله محور مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آموزش جغرافیا ، سواد زیست محیطی ، تفکر سیستمی ، انسان و محیط زیست ، توسعه پایدار