بررسی راهکارهای کاربردی برای کاهش رفتارهای اخلال گرانه و افزایش تمرکز

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارائه راهکارهای کاربردی برای کاهش رفتارهای اخلال گرانه و افزایش تمرکز در محیط های آموزشی و سازمانی انجام شده است و می کوشد تا با رویکردی ترکیبی، شکاف میان یافته های نظری و کاربست عملی در بافتار واقعی زندگی روزمره را پر نماید. این مطالعه با درک این واقعیت که رفتارهای اخلال گرانه پدیده ای چندبعدی و وابسته به بافتار هستند، بر آن شده تا با تکیه بر رویکردهای شناختی-رفتاری، طراحی محیطی و مداخلات فناورانه، مجموعه ای از راهکارهای عینی و اولویت بندی شده را پیش روی مربیان، مدیران و روان شناسان قرار دهد. روش پژوهش به صورت ترکیبی از مطالعه مروری نظام مند و پیمایش توصیفی-تحلیلی طراحی گردید و برای گردآوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد سنجش رفتار اخلال گرانه و تمرکز همراه با مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۸۰ نفر از معلمان، دانشجویان و کارکنان سازمان های دولتی در شهر تهران استفاده شد تا ابعاد پنهان مسئله از منظر ذی نفعان مختلف آشکار گردد. یافته های کمی و کیفی نشان داد که موثرترین راهکارها به ترتیب اولویت عبارتند از: بازطراحی محیط فیزیکی با کاهش محرک های دیداری و شنیداری مزاحم و افزایش نور طبیعی، به کارگیری تکنیک های مدیریت زمان همچون روش پومودورو برای ساختاربندی دوره های توجه، آموزش برنامه های ذهن آگاهی و خودتنظیمی هیجانی به منظور افزایش ظرفیت بازداری شناختی، و در نهایت استفاده از اپلیکیشن های مسدودکننده اعلان های دیجیتال برای مدیریت میدان توجه در عصر اطلاعات. نتایج کمی که در قالب سه جدول تفصیلی ارائه شده، آشکار ساخت که ترکیب راهکارهای محیطی و شناختی به شکل معناداری اثربخش تر از کاربرد مجزا یا تکی هر یک از این رویکردها در کاهش رفتارهای پرت کننده توجه بوده است (۰.۰۵>P) و این یافته با تاکید بر تعامل سینرژیک عوامل درونی و بیرونی، دیدگاه های سنتی مبتنی بر انضباط صرف را به چالش می کشد. همچنین تحلیل همبستگی نشان داد که بین میزان استفاده روزانه از رسانه های اجتماعی و شدت رفتارهای اخلال گرانه از قبیل چندکارگی اجباری، قطع مکرر زنجیره توجه و افت کیفیت عملکرد، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد که ضرورت مدیریت مصرف دیجیتال را برجسته می سازد. در بخش کیفی، مشارکت کنندگان به اجماع نظر رسیدند که سبک رهبری حمایتگرانه و جو عاطفی مثبت در کلاس یا محیط کار، نقش تعیین کننده ای در میزان تمرکز پایدار و کاهش رفتارهای مقابله جویانه ایفا می کند و از این منظر، مداخلات صرفا فناورانه بدون توجه به روابط انسانی، محکوم به شکست خواهد بود. در نهایت، مدل ترکیبی مستخرج از این پژوهش که تلفیقی از مداخلات محیطی، شناختی-هیجانی و مدیریت فناوری است، می تواند به عنوان یک دستورالعمل جامع و گام به گام برای بهبود کیفیت توجه و بهره وری فردی و گروهی در بافتارهای گوناگون مورد استفاده قرار گیرد .

کلیدواژه ها:

رفتار اخلال گرانه ، تمرکز ، ذهن آگاهی ، مدیریت کلاس ، خودتنظیمی