بررسی تاثیر بازخورد سازنده معلم بر خودکارآمدی دانش آموزان

هدف: بازخورد آموزشی یکی از مولفه های اثرگذار بر باورهای دانش آموزان نسبت به توانمندی هایشان است که نحوه ارائه آن می تواند سطح خودکارآمدی تحصیلی آنان را دچار تغییر سازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر بازخورد سازنده معلم بر خودکارآمدی دانش آموزان از منظر تجربیات زیسته و ادراکات معلمان و دانش آموزان انجام گرفت.روش شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش اجرا، کیفی با رویکرد توصیفی-پدیدارشناسی بود. جامعه مورد مطالعه شامل معلمان و دانش آموزان مقطع [دوره اول متوسطه شهرستان شاهرود در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴] بود. نمونه گیری به روش هدفمند و با معیار اشباع داده ها انجام شد و در نهایت با [۱۵ نفر معلم و ۲۰ نفر دانش آموز] به مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق پرداخته شد. افزون بر این، برای غنی سازی داده ها از مشاهده مشارکت جویانه در کلاس های درس نیز بهره گرفته شد. ابزار اصلی گردآوری داده ها، پروتکل مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که روایی آن از طریق بازبینی توسط خبرگان تایید و پایایی آن با «ضریب توافق درون موضوعی» (کاپای کوهن) بازبینی گردید. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون (براون و کلارک) در شش مرحله کدگذاری و در قالب مضامین پایه، organizing و فراگیر دسته بندی شدند.یافته ها: تحلیل داده ها منجر به استخراج [۴ مضمون فراگیر] گردید که عبارتند: ۱) بازخورد فرآیندمحور و راهبردی؛ شامل ارائه راهنمایی گام به گام، تمرکز بر نقاط قوت و ارجاع به معیارهای صریح یادگیری، ۲) تقویت باور توانمندی؛ شامل ایجاد حس پیشرفت، تشویق تلاش مجدد و کاهش اضطراب ارزیابی، ۳) تناسب بازخورد با نیاز فردی؛ شامل شخصی سازی پیام بازخورد و توجه به تفاوت های فردی دانش آموزان، و ۴) خلق فضای حمایت کننده؛ شامل رابطه مثبت معلم-دانش آموز، فضای امن روانی و پرهیز از قضاوت گرایی. مشارکت کنندگان تاکید کردند که بازخوردهای صرفا نمره ای یا تعمیمی تاثیری بر خودکارآمدی ندارند، بلکه بازخوردهای توصیفی، مشخص و همراه با پیشنهاد عملی هستند که باور به توانایی را در دانش آموزان افزایش می دهند.نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که بازخورد سازنده معلم تنها زمانی بر ارتقای خودکارآمدی دانش آموزان موثر است که ویژگی های راهبردی بودن، فردی شدن و حمایت کننده بودن را داشته باشد. معلمانی که بازخورد را به عنوان ابزاری برای توسعه یادگیری به کار می گیرند، نه صرفا قضاوت عملکرد، توانسته اند باور به توانمندی را در دانش آموزان خود نهادینه کنند. بر این اساس، پیشنهاد می شود نظام آموزشی از بازخوردهای نمره محور فاصله گرفته و به سمت بازخورد توصیفی، فرآیندی و شخصی سازی شده حرکت کند و در دوره های تربیت معلم، مهارت های ارائه بازخورد سازنده به صورت عملیاتی آموزش داده شود.

کلیدواژه ها:

بازخورد سازنده ، خودکارآمدی تحصیلی ، پدیدارشناسی ، تحلیل مضمون ، تجربه زیسته ، نقش معلم ، پژوهش کیفی.