تبیین نقش سواد دیجیتال در عملکرد شغلی معلمان: آزمون نقش میانجی انضباط کاری و انگیزه پیشرفت

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش سواد دیجیتال در عملکرد شغلی معلمان و آزمون نقش میانجی گری انضباط کاری و انگیزه پیشرفت در این رابطه انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف در زمره پژوهش های کاربردی قرار می گیرد و از نظر روش گردآوری داده ها، یک پژوهش توصیفی از نوع همبستگی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری محسوب می شود که به دنبال کشف روابط علی و غیرعلی میان متغیرهای مورد بررسی است. جامعه آماری این پژوهش را کلیه معلمان دوره متوسطه دوم شهر اصفهان در سال تحصیلی اخیر تشکیل می دهند که با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی و با در نظر گرفتن نسبت جنسیت و نوع مدارس دولتی و غیردولتی، نمونه ای به حجم کافی و متناسب از میان آنان انتخاب گردید تا قابلیت تعمیم پذیری نتایج به جامعه آماری فراهم آید. برای گردآوری داده های مورد نیاز، از چهار پرسشنامه استاندارد و معتبر در حوزه موضوعی پژوهش استفاده شد که عبارتند از پرسشنامه سواد دیجیتال مشتمل بر مولفه های سواد اطلاعاتی، سواد ارتباطی و سواد فنی، پرسشنامه عملکرد شغلی معلمان با تاکید بر ابعاد کیفیت تدریس، تعامل با دانش آموزان و مشارکت مدرسه ای، پرسشنامه انضباط کاری شامل مدیریت زمان، خودتنظیمی و پایبندی به قوانین، و پرسشنامه انگیزه پیشرفت با مولفه های تلاش برای تعالی، پشتکار و هدف گرایی که همگی پیش از اجرا، از نظر روایی محتوایی و سازه مورد بررسی و تایید متخصصان قرار گرفته بودند. پایایی و روایی ابزارهای پژوهش با استفاده از روش های معتبر آماری نظیر تحلیل عاملی تاییدی و محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، حاکی از مطلوبیت و قابلیت اعتماد بالای آنها بود و به همین دلیل، ابزارها برای جمع آوری داده های اصلی پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند. داده های گردآوری شده با استفاده از روش های پیشرفته آماری و به ویژه مدل سازی معادلات ساختاری و با بهره گیری از نرم افزارهای تخصصی تحلیل مسیر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند تا ضمن بررسی روابط مستقیم بین متغیرها، اثرات غیرمستقیم و میانجی گری متغیرهای مورد نظر نیز به دقت مورد سنجش قرار گیرد. یافته های پژوهش نشان داد که سواد دیجیتال به طور مستقیم و با شدتی قابل توجه و مثبت بر هر سه متغیر عملکرد شغلی معلمان، انضباط کاری و انگیزه پیشرفت تاثیرگذار است و این تاثیر در سطح بالایی از معنی داری آماری قرار دارد که حاکی از اهمیت این مهارت فراشغلی در نظام آموزشی است. همچنین، نتایج نشان داد که انضباط کاری و انگیزه پیشرفت هر یک به طور مستقیم و با تاثیری قوی و مثبت بر عملکرد شغلی معلمان تاثیر می گذارند و به عنوان پیش بینی کننده های اصلی عملکرد شغلی عمل می کنند. اما از همه مهم تر، نتایج تحلیل مسیر نشان داد که انضباط کاری و انگیزه پیشرفت، نقش میانجی جزئی و معناداری در رابطه بین سواد دیجیتال و عملکرد شغلی معلمان ایفا می کنند و بخش قابل توجهی از تاثیر سواد دیجیتال بر عملکرد شغلی، از طریق این دو متغیر واسطه ای اعمال می شود که نشان دهنده لزوم توجه همزمان به متغیرهای فردی، رفتاری و روانشناختی در کنار مهارت های فنی و دیجیتال در طراحی برنامه های توانمندسازی معلمان است.

کلیدواژه ها:

سواد دیجیتال ، عملکرد شغلی ، انضباط کاری ، انگیزه پیشرفت ، معلمان