تاثیر استفاده افراطی از فضای مجازی بر رفتار و یادگیری دانش آموزان ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر استفاده افراطی از فضای مجازی بر رفتار و یادگیری دانش آموزان مقطع ابتدایی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی از نوع همبستگی و با رویکردی آمیخته (کیفی-کمی) می باشد. جامعه آماری در بخش کمی شامل کلیه دانش آموزان پایه های چهارم تا ششم ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ به تعداد ۱۲۴,۵۶۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای و بر اساس جدول مورگان، تعداد ۳۸۴ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از چهار پرسشنامه استاندارد شامل پرسشنامه اعتیاد به اینترنت یانگ (۱۹۹۸)، پرسشنامه مشکلات رفتاری راتر (۱۹۶۷)، پرسشنامه انگیزش تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) و پرسشنامه عملکرد تحصیلی فام و تیلور (۱۹۹۹) استفاده گردید. روایی پرسشنامه ها با استفاده از روایی محتوایی و سازه و پایایی آنها با ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰.۸۹، ۰.۸۶، ۰.۸۳ و ۰.۸۷ تایید شد. در بخش کیفی نیز با ۲۲ نفر از معلمان و مشاوران مدارس ابتدایی مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام گرفت و داده ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های کمی پژوهش نشان داد که بین استفاده افراطی از فضای مجازی با مشکلات رفتاری رابطه مثبت و معنادار و با انگیزش تحصیلی و عملکرد تحصیلی رابطه منفی و معناداری وجود دارد. همچنین نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که استفاده افراطی از فضای مجازی توانایی پیش بینی ۳۹ درصد از تغییرات مشکلات رفتاری، ۳۴ درصد از تغییرات انگیزش تحصیلی و ۳۷ درصد از تغییرات عملکرد تحصیلی دانش آموزان را دارد. نتایج بخش کیفی نیز به استخراج ۵ مضمون اصلی و ۱۸ مضمون فرعی شامل اختلالات رفتاری-هیجانی، افت تحصیلی و یادگیری، آسیب های روانی-اجتماعی، تغییر در سبک زندگی و الگوهای ارتباطی و نیز وابستگی و اعتیاد رفتاری منجر گردید. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که استفاده افراطی از فضای مجازی به عنوان یک عامل خطر جدی برای سلامت روانی، اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان ابتدایی محسوب می شود و نیازمند مداخلات پیشگیرانه و درمانی موثر در سطوح فردی، خانوادگی و مدرسه ای است. این یافته ها می تواند برای والدین، معلمان، مشاوران مدارس و برنامه ریزان آموزشی در جهت طراحی برنامه های آگاه سازی، آموزش سواد رسانه ای و مدیریت بهینه استفاده از فضای مجازی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

فضای مجازی ، استفاده افراطی ، رفتار دانش آموزان ، یادگیری ، دوره ابتدایی