نقش اضطراب ریاضی در کاهش عملکرد تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش اضطراب ریاضی در کاهش عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه اول و شناسایی عوامل موثر بر آن انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی از نوع همبستگی با رویکردی آمیخته (کیفی-کمی) می باشد. جامعه آماری در بخش کمی شامل کلیه دانش آموزان دختر و پسر پایه نهم دوره متوسطه اول شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ به تعداد ۳۴,۵۶۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۳۸۴ دانش آموز (۱۹۲ دختر و ۱۹۲ پسر) به عنوان نمونه انتخاب شدند. در بخش کیفی، ۱۸ نفر از معلمان ریاضی با سابقه و مشاوران مدارس به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و مورد مصاحبه قرار گرفتند. برای گردآوری داده های کمی از سه پرسشنامه استاندارد شامل پرسشنامه اضطراب ریاضی پلیک و پارکر (۱۹۸۲)، پرسشنامه عملکرد تحصیلی فام و تیلور (۱۹۹۹) و پرسشنامه خودکارآمدی ریاضی بندورا (۲۰۰۶) استفاده گردید. روایی و پایایی ابزارها با استفاده از تحلیل عاملی و ضریب آلفای کرونباخ (به ترتیب ۰.۹۱، ۰.۸۸ و ۰.۸۹) تایید شد. داده های کمی با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و تحلیل مسیر و داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل تماتیک مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج بخش کیفی نیز به استخراج ۵ مضمون اصلی و ۱۸ مضمون فرعی شامل عوامل فردی (کمبود اعتماد به نفس، ضعف پایه های ریاضی)، عوامل آموزشی (روش های تدریس نامناسب، فشار نمره محوری)، عوامل خانوادگی (انتظارات غیرواقع بینانه، اضطراب انتقالی والدین)، عوامل اجتماعی (مقایسه با همسالان، کلیشه های جنسیتی)، و پیامدهای اضطراب ریاضی (افت تحصیلی، اجتناب از ریاضی، کاهش انگیزه و سلامت روان) منجر گردید. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که اضطراب ریاضی به عنوان یک عامل خطر جدی و چندبعدی، به طور مستقیم و با واسطه گری خودکارآمدی، عملکرد تحصیلی ریاضی دانش آموزان را کاهش می دهد و این پدیده تحت تاثیر عوامل فردی، آموزشی، خانوادگی و اجتماعی قرار دارد و نیازمند مداخلات پیشگیرانه و درمانی موثر در سطوح مختلف فردی، مدرسه ای و خانواده است. این یافته ها می تواند برای معلمان ریاضی، مشاوران مدارس، والدین و برنامه ریزان آموزشی در جهت شناسایی به موقع دانش آموزان دارای اضطراب ریاضی و طراحی مداخلات موثر برای کاهش اضطراب و بهبود عملکرد تحصیلی آنان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

اضطراب ریاضی ، عملکرد تحصیلی ، خودکارآمدی ریاضی ، دوره متوسطه اول ، مداخلات آموزشی