بررسی چگونگی شکل گیری رابطه دوسویه معلم و شاگرد در نظام آموزش و پرورش

رابطه دوسویه معلم و شاگرد به عنوان یکی از بنیادین ترین مولفه های فرآیند یاددهی-یادگیری، نقشی تعیین کننده در کیفیت آموزش، رشد شخصیت و موفقیت تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند. این مقاله به بررسی چگونگی شکل گیری رابطه دوسویه معلم و شاگرد در نظام آموزش و پرورش می پردازد. یافته های پژوهش های معاصر نشان می دهد که رابطه معلم و شاگرد به عنوان یک «تعامل ناهمتراز» (Asymmetrical Interaction) شناخته می شود که در آن معلم و شاگرد با وجود جایگاه های متفاوت، در فرآیندی پویا و دوسویه به رشد و تعالی یکدیگر کمک می کنند. پژوهش ها نشان داده است که تعاملات معلم-شاگردی در کلاس های درس شامل گونه های مختلفی از جمله تعامل مراقبتی، مدیریتی، مشارکتی، مخرب و مهندسی اجتماعی است که از این میان، تعامل مراقبتی و مشارکتی با نظریه «انسان عامل» همسویی بیشتری دارند. همچنین کیفیت رابطه معلم-شاگرد نقشی تعیین کننده در شکل گیری و تقویت خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند و دانش آموزانی که روابط حمایتی، محترمانه و مبتنی بر بازخورد سازنده با معلمان خود تجربه می کنند، باور بیشتری به توانایی خود در انجام تکالیف دشوار دارند. از منظر فلسفه تعلیم و تربیت، تجربه اصیل شادی در فرآیند یادگیری تنها در بستر روابط انسانی و اخلاقی، به ویژه در رابطه دوسویه معلم و دانش آموز شکل می گیرد. مقاله با ارائه چارچوبی تحلیلی از عوامل موثر بر شکل گیری رابطه دوسویه و راهکارهای عملی برای معلمان، مدیران و سیاست گذاران به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

رابطه معلم و شاگرد ، تعامل آموزشی ، خودکارآمدی تحصیلی ، تعامل ناهمتراز ، انسان عامل ، اخلاق مراقبت.