تاثیر هوش مصنوعی بر تحول نقش معلم در نظام آموزشی نوین

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هوش مصنوعی بر تحول نقش معلم در نظام آموزشی نوین انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی از نوع پیمایشی با رویکردی آمیخته (کیفی-کمی) می باشد. جامعه آماری در بخش کمی شامل کلیه معلمان دوره متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ به تعداد ۱۲,۴۵۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای و بر اساس جدول مورگان، تعداد ۳۷۴ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از سه پرسشنامه استاندارد شامل پرسشنامه پذیرش فناوری دیویس (۱۹۸۹)، پرسشنامه خودکارآمدی معلمان تاشمن و همکاران (۲۰۰۴) و پرسشنامه تحول نقش معلم محقق ساخته استفاده گردید. روایی پرسشنامه ها با استفاده از روایی محتوایی و سازه و پایایی آنها با ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰.۸۷، ۰.۸۹ و ۰.۹۱ تایید شد. در بخش کیفی نیز با ۲۵ نفر از معلمان با تجربه، مدیران آموزشی و متخصصان فناوری آموزشی مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام گرفت و داده ها با استفاده از روش تحلیل تماتیک مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های کمی پژوهش نشان داد که بین هوش مصنوعی و پذیرش فناوری با تحول نقش معلم رابطه مثبت و معناداری وجود دارد .و همچنین خودکارآمدی معلمان نقش واسطه ای معناداری در این رابطه ایفا می کند. نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که هوش مصنوعی و پذیرش فناوری توانایی پیش بینی ۵۲ درصد از تغییرات تحول نقش معلم را دارند. نتایج بخش کیفی نیز به استخراج ۵ مضمون اصلی و ۲۲ مضمون فرعی شامل تغییر در کارکردهای سنتی معلم، ظهور نقش های جدید، چالش های اخلاقی و حرفه ای، نیاز به توانمندسازی، و آینده پژوهی در تعامل انسان و ماشین منجر گردید. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری تحول آفرین، نقشی دوگانه در نظام آموزشی ایفا می کند و از یک سو با خودکارسازی وظایف تکراری و ارائه بازخوردهای شخصی سازی شده، زمینه را برای تمرکز معلمان بر فعالیت های خلاقانه، مراقبتی و تعاملی فراهم می آورد و از سوی دیگر، چالش های جدی در زمینه مهارت های دیجیتال، تغییر هویت حرفه ای و مسائل اخلاقی ایجاد می کند. این یافته ها می تواند برای برنامه ریزان آموزشی، سیاست گذاران نظام تعلیم و تربیت و طراحان دوره های توانمندسازی معلمان در جهت آماده سازی نظام آموزشی برای عصر هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، نقش معلم ، نظام آموزشی ، تحول دیجیتال ، خودکارآمدی معلمان