بررسی نقش مهارت های ترجمه و درک متون عربی در ارتقای تفکر انتقادی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش مهارت های ترجمه و درک متون عربی در ارتقای تفکر انتقادی دانش آموزان انجام شده است. این مطالعه از نوع تحقیقات آمیخته (کیفی-کمی) با رویکرد اکتشافی متوالی به اجرا درآمده است. در بخش کیفی، جامعه آماری شامل معلمان و استادان زبان عربی، متخصصان آموزش زبان های خارجی، روانشناسان تربیتی و دانش آموزان موفق در دوره متوسطه دوم شهر اصفهان بود که از میان آن ها با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع، تعداد ۳۰ نفر برای مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق انتخاب شدند و داده های کیفی با استفاده از روش تحلیل مضمون با رویکرد کلارک و براون (۲۰۰۶) مورد تحلیل قرار گرفتند. در بخش کمی، جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر اصفهان به تعداد ۶۵,۰۰۰ نفر بود که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۳۸۴ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. داده های کمی با استفاده از پرسشنامه های استاندارد مهارت های ترجمه و درک متون عربی (محقق ساخته با الهام از پژوهش های پیشین)، پرسشنامه تفکر انتقادی ریکتس (۲۰۰۳) و آزمون پیشرفت تحصیلی عربی محقق ساخته گردآوری شدند و روایی و پایایی همه ابزارها با استفاده از روش های مناسب (تحلیل عاملی تاییدی، آلفای کرونباخ، روایی محتوایی و صوری) مورد تایید قرار گرفت. داده های کمی با استفاده از روش های آمار توصیفی (میانگین، انحراف استاندارد، فراوانی و درصد) و آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و تحلیل مسیر) و با بهره گیری از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به شناسایی ۴ مضمون اصلی و ۱۸ مضمون فرعی انجامید که مضامین اصلی شامل تحلیل زبانی و ساختاری، درک معنا و تفسیر، مقایسه و نقد و استدلال و استنتاج بودند. نتایج بخش کمی نشان داد که بین مهارت های ترجمه و درک متون عربی با تفکر انتقادی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و ضریب همبستگی بین مهارت های ترجمه و تفکر انتقادی برابر با ۴۵۶/۰ و بین مهارت های درک مطلب عربی و تفکر انتقادی برابر با ۴۸۹/۰ بود که در سطح ۰۱/۰ معنادار بودند. همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان داد که مهارت های درک متون عربی و مهارت های ترجمه در مجموع ۳۴/۰ از واریانس تفکر انتقادی را تبیین می کنند و در این میان، مهارت درک مطلب عربی با ضریب بتای ۳۰۷/۰ سهم بیشتری نسبت به مهارت ترجمه با ضریب بتای ۲۴۸/۰ در پیش بینی تفکر انتقادی داشت. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که پیشرفت تحصیلی عربی نقش میانجی جزئی در رابطه بین مهارت های ترجمه و درک متون عربی و تفکر انتقادی ایفا می کند. بر اساس یافته های پژوهش می توان نتیجه گرفت که آموزش مهارت های ترجمه و درک متون عربی، نه تنها به عنوان یک هدف زبانی، بلکه به عنوان ابزاری قدرتمند برای پرورش توانایی های تفکر انتقادی دانش آموزان عمل می کند و این مهارت ها با ایجاد چالش های زبانی، شناختی و فرهنگی، دانش آموزان را به تحلیل، تفسیر، مقایسه، نقد و استدلال درباره متون عربی ترغیب می کنند و از این رهگذر، به رشد مهارت های تفکر سطح بالا در آنان کمک می کنند.

کلیدواژه ها:

مهارت های ترجمه ، درک متون عربی ، تفکر انتقادی ، دانش آموزان ، آموزش زبان عربی