تاثیر آموزش سواد مالی بر رفتارهای اقتصادی و مهارت های برنامه ریزی مالی شخصی در دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش سواد مالی بر رفتارهای اقتصادی و مهارت های برنامه ریزی مالی شخصی در دانش آموزان انجام شده است. سواد مالی به عنوان یکی از شایستگی های اساسی زندگی در قرن بیست و یکم، به توانایی درک مفاهیم مالی، مدیریت پول، برنامه ریزی بودجه، پس انداز، سرمایه گذاری و تصمیم گیری های مالی آگاهانه اطلاق می شود. با وجود اهمیت روزافزون این مهارت ها در زندگی شخصی و حرفه ای، نظام های آموزشی رسمی در بسیاری از کشورها از جمله ایران، توجه اندکی به آموزش نظام مند سواد مالی داشته اند. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی، تجارب زیسته ۱۸ معلم و ۲۲ دانش آموز از آموزش سواد مالی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته واکاوی شد. در مرحله کمی، با روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه، ۱۲۰ دانش آموز مقطع متوسطه اول (۶۰ نفر گروه آزمایش و ۶۰ نفر گروه گواه) طی یک نیمسال تحصیلی تحت آموزش سواد مالی قرار گرفتند. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه سواد مالی (محقق ساخته با ۳۰ گویه در پنج مولفه درآمد و بودجه بندی، پس انداز و سرمایه گذاری، مدیریت هزینه و مصرف، ریسک و بیمه، و حقوق و مسئولیت های مالی) و پرسشنامه رفتارهای اقتصادی (با ۲۴ گویه در چهار مولفه برنامه ریزی مالی، کنترل تکانه های خرید، آینده نگری اقتصادی و تصمیم گیری مالی آگاهانه) بود. روایی ابزارها با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ (سواد مالی: ۹۰/۰، رفتارهای اقتصادی: ۸۷/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با تحلیل کوواریانس چندمتغیره انجام گردید. یافته های کیفی به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «آگاهی و دانش مالی»، «تغییر نگرش نسبت به پول»، «مهارت های عملی مدیریت مالی» و «موانع و چالش های آموزش سواد مالی» منجر گردید. نتایج کمی نشان داد که آموزش سواد مالی به طور معناداری سواد مالی (با اندازه اثر ۵۴/۰) و رفتارهای اقتصادی مثبت (با اندازه اثر ۴۶/۰) را در گروه آزمایش نسبت به گروه گواه افزایش داده است. بیشترین تاثیر در مولفه های برنامه ریزی مالی (۵۲/۰=η²) و کنترل تکانه های خرید (۴۸/۰=η²) مشاهده شد. این پژوهش یک برنامه آموزشی ۱۲ هفته ای سواد مالی برای دانش آموزان ارائه می دهد و پیشنهاد می کند که آموزش سواد مالی به عنوان یک درس مستقل یا تلفیقی در برنامه درسی مدارس ایران گنجانده شود.

کلیدواژه ها:

سواد مالی ، رفتارهای اقتصادی ، برنامه ریزی مالی ، دانش آموزان ، آموزش مالی ، مدیریت پول ، پس انداز ، بودجه بندی