تحلیل و بررسی نقش بازی های حرکتی-آموزشی در کاهش پرخاشگری و افزایش همکاری در کلاس درس

پژوهش حاضر با هدف تحلیل و بررسی نقش بازی های حرکتی-آموزشی در کاهش پرخاشگری و افزایش همکاری در کلاس درس انجام شده است. پرخاشگری و ضعف در مهارت های همکاری از جمله مشکلات رفتاری شایع در محیط های آموزشی هستند که تاثیرات منفی قابل توجهی بر فرایند یاددهی-یادگیری، جو روانی-اجتماعی کلاس، روابط بین فردی و سلامت روانی دانش آموزان و معلمان بر جای می گذارند. رویکردهای سنتی برای مقابله با این مشکلات که عمدتا مبتنی بر تنبیه، توبیخ، اخراج از کلاس و سرکوب رفتارهای نامطلوب است، نه تنها اثربخشی پایدار و بلندمدتی ندارند، بلکه می توانند به تشدید پرخاشگری پنهان، کاهش انگیزه تحصیلی، تخریب رابطه معلم-دانش آموز و ایجاد جو منفی در کلاس منجر شوند. بازی های حرکتی-آموزشی به عنوان رویکردی تلفیقی که هم زمان از ظرفیت های بازی (لذت، درگیری فعال، خودانگیختگی) و فعالیت بدنی (تخلیه انرژی، تنظیم هیجانی، بهبود خلق) و محتوای آموزشی (یادگیری در عمل) بهره می برد، راهکاری نوآورانه و امیدبخش برای کاهش پرخاشگری و تقویت همکاری در میان دانش آموزان ارائه می دهد. این پژوهش با رویکرد آمیخته در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، با روش پدیدارشناسی، تجارب زیسته ۱۸ معلم ابتدایی که به طور منظم از بازی های حرکتی-آموزشی استفاده می کردند و ۲۲ دانش آموز از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و مشاهده مشارکتی واکاوی شد. در مرحله کمی، با روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه، ۱۲۰ دانش آموز پایه های چهارم تا ششم ابتدایی (۶۰ نفر گروه آزمایش و ۶۰ نفر گروه گواه) به مدت ۱۲ هفته و هر هفته ۳ جلسه ۴۵ دقیقه ای تحت برنامه مداخله ای بازی های حرکتی-آموزشی قرار گرفتند. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه پرخاشگری باس و پری (۱۹۹۲) با چهار مولفه پرخاشگری فیزیکی، پرخاشگری کلامی، خشم و خصومت، پرسشنامه همکاری (محقق ساخته با ۲۲ گویه در چهار مولفه مشارکت در فعالیت های گروهی، کمک به همسالان، پیروی از قوانین گروهی و حل تعارض سازنده) و چک لیست مشاهده رفتار بود. روایی ابزارها با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ (پرخاشگری: ۸۸/۰، همکاری: ۸۶/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون در بخش کیفی و تحلیل کوواریانس چندمتغیره در بخش کمی انجام شد. یافته های کیفی به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «تخلیه انرژی و آرام سازی»، «لذت و انگیزش»، «تمرین مهارت های اجتماعی» و «بهبود جو کلاس» منجر گردید. نتایج کمی نشان داد که بازی های حرکتی-آموزشی به طور معناداری پرخاشگری را کاهش (با اندازه اثر ۴۸/۰) و همکاری را افزایش (با اندازه اثر ۵۲/۰) داده است. بیشترین کاهش در مولفه پرخاشگری فیزیکی (۵۴/۰=η²) و بیشترین افزایش در مولفه مشارکت در فعالیت های گروهی (۵۶/۰=η²) مشاهده شد. این پژوهش یک بسته آموزشی ۱۲ هفته ای شامل ۳۶ بازی حرکتی-آموزشی ارائه می دهد و پیشنهاد می کند که این بازی ها به عنوان بخشی از برنامه درسی تربیت بدنی و زنگ های تفریح در مدارس گنجانده شوند.

کلیدواژه ها:

بازی های حرکتی-آموزشی ، پرخاشگری ، همکاری ، دانش آموزان ابتدایی ، مهارت های اجتماعی ، بازی و یادگیری ، جو کلاس