بررسی تاثیر روش تدریس معکوس بر کاهش اضطراب امتحان و افزایش مشارکت فعال دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش تدریس معکوس بر کاهش اضطراب امتحان و افزایش مشارکت فعال دانش آموزان انجام شده است. اضطراب امتحان به عنوان یکی از شایع ترین مشکلات روان شناختی در محیط های آموزشی، تاثیرات منفی قابل توجهی بر عملکرد تحصیلی، انگیزش یادگیری، سلامت روانی و خودکارآمدی دانش آموزان دارد. از سوی دیگر، مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند یادگیری به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های کیفیت آموزش و پیش بینی کننده موفقیت تحصیلی شناخته می شود. تدریس معکوس به عنوان رویکردی نوآورانه در آموزش که با جابجایی فعالیت های یادگیری در کلاس و منزل، زمان کلاس را به یادگیری فعال، بحث و گفتگو، حل مسئله و تعامل اختصاص می دهد، ظرفیت بالقوه ای برای کاهش اضطراب امتحان و افزایش مشارکت فعال دانش آموزان دارد. این پژوهش با رویکرد آمیخته در دو مرحله کیفی و کمی اجرا گردید. در مرحله کیفی، با استفاده از روش پدیدارشناسی، تجارب زیسته ۱۶ معلم که از روش تدریس معکوس استفاده می کردند و ۲۰ دانش آموز از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته واکاوی شد. در مرحله کمی، با روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه، ۱۰۰ دانش آموز مقطع متوسطه اول (۵۰ نفر گروه آزمایش و ۵۰ نفر گروه گواه) در یک نیمسال تحصیلی تحت آموزش با روش تدریس معکوس در درس ریاضی قرار گرفتند. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه اضطراب امتحان اسپیلبرگر (۱۹۸۰) با دو مولفه نگرانی و هیجان پذیری، پرسشنامه مشارکت فعال (محقق ساخته با ۲۴ گویه در چهار مولفه مشارکت کلامی، مشارکت در فعالیت های گروهی، پرسش گری و انجام تکالیف) و چک لیست مشاهده مشارکت کلاسی بود. روایی ابزارها با تحلیل عاملی تاییدی و پایایی با آلفای کرونباخ (اضطراب امتحان: ۸۹/۰، مشارکت فعال: ۸۵/۰) تایید شد. تحلیل داده ها با روش تحلیل مضمون در بخش کیفی و تحلیل کوواریانس چندمتغیره در بخش کمی انجام شد. یافته های کیفی به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «احساس آمادگی و اعتمادبه نفس بیشتر»، «یادگیری عمیق و معنادار»، «افزایش تعامل و همکاری» و «چالش های اولیه» منجر گردید. نتایج کمی نشان داد که روش تدریس معکوس به طور معناداری اضطراب امتحان را کاهش (با اندازه اثر ۴۴/۰) و مشارکت فعال را افزایش (با اندازه اثر ۵۲/۰) داده است. بیشترین کاهش در مولفه نگرانی (۴۸/۰=η²) و بیشترین افزایش در مولفه مشارکت در فعالیت های گروهی (۵۴/۰=η²) مشاهده شد. همچنین نتایج نشان داد که تاثیر تدریس معکوس بر دانش آموزان با اضطراب امتحان بالا، بیشتر از دانش آموزان با اضطراب پایین بود. این پژوهش پیشنهاد می کند که روش تدریس معکوس به عنوان یک رویکرد اثربخش برای کاهش اضطراب امتحان و افزایش مشارکت فعال، به ویژه در دروسی مانند ریاضی که با اضطراب بالایی همراه هستند، در برنامه های آموزشی مدارس ایران گنجانده شود.

کلیدواژه ها:

تدریس معکوس ، اضطراب امتحان ، مشارکت فعال ، دانش آموزان ، یادگیری وارونه ، فناوری آموزشی ، خودکارآمدی