چالش های استفاده از فناوری های نوین در تعامل معلم-دانش آموز و تحول در نقش های سنتی

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل چالش های استفاده از فناوری های نوین در تعامل معلم-دانش آموز و بررسی تحول در نقش های سنتی آنان در نظام آموزشی ایران انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی به اجرا درآمده و جامعه آماری آن شامل معلمان و دانش آموزان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بوده است. برای انتخاب مشارکت کنندگان، از روش نمونه گیری هدفمند با حداکثر تنوع استفاده شد و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با ۲۲ معلم (۱۲ زن و ۱۰ مرد) و ۲۴ دانش آموز (۱۳ دختر و ۱۱ پسر) که به طور فعال از فناوری های نوین در فرایند یاددهی-یادگیری استفاده می کردند، گردآوری گردید و مصاحبه ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. برای تحلیل داده ها، از روش تحلیل مضمون با رویکرد کلارک و براون (۲۰۰۶) استفاده شد و کدگذاری در سه سطح باز، محوری و انتخابی انجام گرفت و برای افزایش اعتبار و پایایی یافته ها، از روش های سه سوسازی منابع داده، بازبینی توسط مشارکت کنندگان و بررسی همکاران استفاده گردید. یافته های پژوهش در قالب ۶ مضمون اصلی شامل «چالش های فنی و زیرساختی»، «چالش های شناختی و یادگیری»، «چالش های ارتباطی و عاطفی»، «چالش های نقش محوری و هویتی»، «چالش های ارزشیابی و نظارت» و «چالش های اخلاقی و امنیتی» و ۲۴ مضمون فرعی دسته بندی شدند. نتایج نشان داد که استفاده از فناوری های نوین اگرچه فرصت های بی نظیری برای غنی سازی تعاملات آموزشی ایجاد کرده است، اما به موازات آن، چالش های متعددی را نیز در سطوح مختلف فردی، بین فردی، سازمانی و فراسازمانی پدید آورده است که از جمله مهم ترین آن ها می توان به کاهش تعاملات چهره به چهره و عاطفی، افزایش فاصله روانی بین معلم و دانش آموز، ابهام در نقش های سنتی و جدید، ناتوانی معلمان در تطبیق با فناوری های نوین، کاهش انگیزه و مشارکت فعال دانش آموزان، مشکلات مربوط به ارزشیابی اصیل و معتبر، و نگرانی های مربوط به حریم خصوصی و امنیت داده ها اشاره کرد. همچنین، یافته ها حاکی از تحول عمیق در نقش های سنتی معلم از «منبع دانش» به «تسهیل گر یادگیری» و از «انتقال دهنده اطلاعات» به «طراح تجارب آموزشی» و همچنین تحول در نقش دانش آموز از «گیرنده منفعل» به «سازنده فعال دانش» و از «یادگیرنده انفرادی» به «یادگیرنده مشارکتی و شبکه ای» بود و این تحولات با مقاومت ها، ابهام ها و نگرانی های زیادی در هر دو گروه همراه بوده است. بر اساس یافته های پژوهش، نتیجه گیری می شود که ورود فناوری های نوین به محیط های آموزشی، یک تغییر پارادایمی در ماهیت تعاملات و نقش ها ایجاد کرده است که برای مدیریت موفقیت آمیز آن، نیازمند بازنگری اساسی در برنامه های تربیت معلم، طراحی مجدد زیرساخت های فنی و انسانی، تدوین سیاست های روشن و شفاف در حوزه کاربست فناوری، توانمندسازی روانشناختی و حرفه ای معلمان، و تغییر در نگرش و باورهای تمامی ذی نفعان نظام آموزشی می باشد و در غیر این صورت، فاصله بین ظرفیت های بالقوه فناوری و بهره برداری بالفعل از آن روزبه روز بیشتر شده و به جای بهبود کیفیت آموزش، به چالش های جدیدی دامن خواهد زد.

کلیدواژه ها:

فناوری های نوین ، تعامل معلم-دانش آموز ، نقش های سنتی.