چگونه توانستم انگیزه و علاقه دانش آموزانم را نسبت به درس دین و زندگی بهبود ببخشم؟

مسئله اصلی این پژوهش، کاهش انگیزه، بی علاقگی و مشارکت اندک دانش آموزان نسبت به درس دین و زندگی بود. بررسی های اولیه نشان داد که بیشتر دانش آموزان به دلیل تمرکز فراوان بر دروس اختصاصی رشته تجربی، درس دین و زندگی را صرفا درسی عمومی، حفظ کردنی و کم اهمیت تلقی می کنند و هدف آنان تنها کسب نمره قبولی در امتحانات است. از سوی دیگر، برخی از دانش آموزان در مواجهه با مفاهیم دینی، مسائل اجتماعی و برخی رویدادهای سیاسی روز، پرسش ها و ابهاماتی داشتند که پاسخ نگرفتن مناسب به این ابهامات، موجب کاهش ارتباط عاطفی و ذهنی آنان با محتوای کتاب درسی شده بود. در نتیجه، این نگرش منفی به شکل کاهش مشارکت در فعالیت های کلاسی، بی تفاوتی نسبت به مباحث، عدم آمادگی برای ارائه مطالب، افت کیفیت یادگیری مفهومی و محدود شدن مطالعه به شب امتحان بروز پیدا کرده بود. به منظور شناخت دقیق مسئله، از روش های متنوع گردآوری اطلاعات شامل مشاهده مستقیم رفتارهای آموزشی دانش آموزان در کلاس، ثبت وقایع آموزشی، گفت وگوهای فردی و گروهی با دانش آموزان، بررسی عملکرد تحصیلی آنان، تحلیل نتایج آزمون های کلاسی، بررسی میزان مشارکت در بحث های آموزشی، مصاحبه با تعدادی از همکاران و اولیای دانش آموزان و تحلیل مستمر شواهد موجود استفاده شد. با تحلیل داده های کیفی و کمی، مشخص گردید که مهم ترین عوامل کاهش انگیزه عبارت اند از: تصور غیرکاربردی بودن درس دین و زندگی، غلبه روش های حفظ محور بر فرآیند یادگیری، نبود ارتباط محسوس میان مفاهیم کتاب با زندگی واقعی دانش آموزان، تمرکز بیش از حد دانش آموزان رشته تجربی بر دروس اختصاصی و کم رنگ بودن فرصت های مشارکت فعال در کلاس. بر اساس یافته های به دست آمده، مجموعه ای از راهکارهای آموزشی طراحی و اجرا شد که مهم ترین آن ها عبارت بودند از: برقراری ارتباط میان مفاهیم کتاب و مسائل واقعی زندگی نوجوانان، استفاده از روش تدریس فعال و گفت وگومحور، تشکیل گروه های یادگیری و ارائه کلاسی توسط دانش آموزان، بهره گیری از پرسش های چالشی و موقعیت های مسئله محور، استفاده از کلیپ ها، تصاویر، داستان ها و نمونه های واقعی متناسب با موضوع درس، ایجاد فضای امن برای بیان پرسش ها و شبهات دینی، ارائه بازخوردهای تشویقی مستمر، واگذاری مسئولیت به دانش آموزان در مدیریت بخشی از کلاس، تنوع بخشی به شیوه های ارزشیابی و تاکید بر یادگیری مفهومی به جای حفظ مطالب. اجرای این اقدامات طی چندین هفته آموزشی، تغییرات محسوسی در نگرش و رفتار دانش آموزان ایجاد کرد. نتایج نشان داد میزان مشارکت کلاسی، علاقه به بحث و گفت وگو، آمادگی برای ارائه مطالب، کیفیت پاسخگویی به پرسش های مفهومی، مسئولیت پذیری در انجام فعالیت های آموزشی و نگرش مثبت نسبت به درس دین و زندگی به شکل قابل توجهی افزایش یافت. همچنین نتایج ارزشیابی های مستمر و پایانی کلاس نیز روندی رو به رشد را نشان داد و بسیاری از دانش آموزانی که در ابتدای سال تنها به دنبال کسب حداقل نمره بودند، در پایان اجرای اقدام پژوهی با انگیزه بیشتری در فعالیت های کلاسی حضور یافتند و درس دین و زندگی را درسی کاربردی و مرتبط با زندگی فردی و اجتماعی خود ارزیابی کردند.

کلیدواژه ها:

انگیزه ، علاقه ، دین و زندگی ، معارف ، دانش آموزان