نقش داستان های شاهنامه در تقویت هویت ملی دانش آموزان دبیرستانی

هویت ملی از مهم ترین مولفه های انسجام اجتماعی، پایداری فرهنگی و استمرار تاریخی هر جامعه است. نظام آموزشی به عنوان یکی از اصلی ترین نهادهای هویت ساز، وظیفه دارد زمینه آشنایی نسل جدید را با میراث تاریخی، فرهنگی، ادبی و اخلاقی کشور فراهم سازد. در این میان، *شاهنامه* حکیم ابوالقاسم فردوسی، افزون بر جایگاه برجسته ادبی، گنجینه ای از حافظه تاریخی، اسطوره های ملی، ارزش های اخلاقی و الگوهای انسانی ایرانیان به شمار می رود. داستان های شاهنامه با برخورداری از شخصیت های اثرگذار، رویدادهای حماسی، تعارض های اخلاقی، نمادهای فرهنگی و زبانی استوار، ظرفیت فراوانی برای تقویت هویت ملی دانش آموزان دبیرستانی دارند.هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش داستان های شاهنامه در تقویت ابعاد گوناگون هویت ملی دانش آموزان دوره متوسطه است. پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه مطالعه منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که داستان های شاهنامه می توانند از طریق تقویت آگاهی تاریخی، ایجاد احساس تعلق به سرزمین، آشنایی با زبان و ادبیات فارسی، بازنمایی ارزش های اخلاقی و اجتماعی، معرفی قهرمانان ملی، افزایش خودباوری فرهنگی و شکل دهی نگرش مسئولانه نسبت به جامعه و کشور، به رشد هویت ملی دانش آموزان کمک کنند. داستان هایی مانند رستم و سهراب، سیاوش، آرش، هفت خان رستم، کاوه آهنگر، ضحاک، بیژن و منیژه و رستم و اسفندیار، هرکدام ظرفیت هایی آموزشی برای گفت وگو درباره شجاعت، عدالت، خرد، میهن دوستی، وفاداری، آزادگی، مسئولیت پذیری و پیامدهای تصمیم های انسانی دارند.بر اساس نتایج، استفاده موثر از شاهنامه در مدرسه نیازمند عبور از روش های مبتنی بر حفظ واژه ها و تاریخ ادبیات و حرکت به سوی روش های فعال، روایی، نمایشی، گفت وگومحور، مسئله محور و چندرسانه ای است. در این زمینه، معلم نقش واسطه ای فرهنگی و تربیتی دارد و باید داستان ها را متناسب با نیازها، زبان، تجربه زیسته و توانایی شناختی نوجوانان بازآفرینی کند. نتیجه کلی پژوهش آن است که آموزش هدفمند و جذاب داستان های شاهنامه می تواند یکی از راهکارهای موثر برای پیوند نسل نوجوان با میراث فرهنگی ایران و تقویت هویتی آگاهانه، متعادل، اخلاقی و مسئولانه باشد.

کلیدواژه ها:

شاهنامه ، فردوسی ، هویت ملی ، دانش آموزان دبیرستانی ، ادبیات حماسی ، تعلیم و تربیت ، میراث فرهنگی.