تحریف مفهوم زنان مستقل در محتوای تولیدی زنان ولاگر ورزشی

رشد روزافزون رسانه های اجتماعی، الگوهای جدیدی از بازنمایی هویت زنان را در فضای دیجیتال ایجاد کرده و زنان ولاگر ورزشی ایرانی را به یکی از بازیگران اثرگذار در شکل دهی گفتمان های مرتبط با جنسیت، ورزش و استقلال فردی تبدیل کرده است (مجمع جهانی اقتصاد، ۲۰۲۳). ازاین رو، هدف پژوهش حاضر تحلیل تحریف مفهوم زن مستقل در محتوای تولیدشده توسط زنان ولاگر ورزشی ایرانی و شناسایی الگوهای بازنمایی استقلال زنان در این فضا است. این پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای جهت دار انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی محتوای منتشرشده توسط زنان ولاگر ورزشی ایرانی در شبکه اجتماعی اینستاگرام بود. نمونه گیری به صورت هدفمند و مبتنی بر معیار انجام گرفت؛ به گونه ای که ۲۰ ولاگر ورزشی بر اساس شاخص هایی شامل فعالیت مستمر در حوزه ورزش، حداقل ۵۰ هزار دنبال کننده، نرخ تعامل مناسب، تولید محتوای اصیل و دسترسی عمومی به صفحه انتخاب شدند. از هر ولاگر، ۵۰ محتوای اخیر منتشرشده شامل پست های تصویری، ویدئوهای ریلز و کپشن های مرتبط گردآوری شد؛ در مجموع ۳۰۰ واحد محتوایی به عنوان واحد تحلیل مورد بررسی قرار گرفت. داده ها از طریق مشاهده نظام مند، ثبت، آرشیو و مستندسازی محتوای صفحات در بازه زمانی شهریور ۱۴۰۴ تا آذر ۱۴۰۴ جمع آوری شد. واحد ثبت، هر پست یا ریلز همراه با کپشن و عناصر بصری آن بود و واحد تحلیل، مضامین و الگوهای بازنمایی مفهوم زن مستقل در هر واحد محتوایی محسوب می شد. تحلیل داده ها بر اساس رویکرد تحلیل محتوای جهت دار هسیه و شانون (۲۰۰۵) انجام گرفت؛ به طوری که ابتدا چارچوب اولیه کدها بر مبنای ادبیات نظری و پژوهش های پیشین تدوین شد، سپس طی فرایند کدگذاری، داده های جدید در قالب مقوله های فرعی و اصلی سازمان دهی و مضامین نهایی استخراج گردید. یافته های پژوهش نشان داد بازنمایی زنان مستقل در محتوای ولاگرهای ورزشی عمدتا در چهار مضمون اصلی سازمان یافته است: ۱. استقلال نمایشی که در آن استقلال بیشتر از طریق سبک زندگی، ظاهر و مصرف گرایی نمایش داده می شود؛ ۲. بازتولید کلیشه های جنسیتی که بر جذابیت ظاهری، بدن ایده آل و تایید اجتماعی تاکید دارد؛ ۳. تجاری سازی هویت ورزشی زنان که در آن فعالیت ورزشی به ابزاری برای برندسازی شخصی و تبلیغات تبدیل می شود و ۴. مقاومت نمادین در برابر محدودیت های فرهنگی که در آن زنان از رسانه های اجتماعی برای افزایش دیده شدن، بیان هویت و گسترش مشارکت اجتماعی بهره می گیرند، هرچند این مقاومت اغلب در چارچوب هنجارهای مسلط بازتعریف می شود. در نتیجه این پژوهش با تلفیق ادبیات بازنمایی رسانه ای، مطالعات جنسیت و رسانه های اجتماعی، درک عمیق تری از سازوکارهای بازتولید کلیشه های جنسیتی در ورزش زنان ارائه می دهد. در ضمن یافته ها می تواند مبنایی برای سیاست گذاری رسانه ای، ارتقای سواد رسانه ای، طراحی برنامه های آموزشی برای تولیدکنندگان محتوا و حمایت از بازنمایی متوازن تر زنان ورزشکار در رسانه های اجتماعی باشد.

کلیدواژه ها:

زنان مستقل ، زنان ولاگر ورزشی ، رسانه های اجتماعی ، بازنمایی جنسیتی ، تحلیل محتوای جهت دار ، اینستاگرام