تحلیل فقهی «حق انتفاع از معابر عمومی» و نسبت آن با حقوق مالکانه شهروندان

حق انتفاع از معابر عمومی یکی از نهادهای پرکاربرد در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران است که با حقوق مالکانه شهروندان در تعامل و گاه در تعارض قرار می گیرد. این پژوهش با روش تحلیلی اجتهادی به تبیین ماهیت فقهی این حق و حدود آن در مواجهه با مالکیت خصوصی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که معابر عمومی از اموال مشترک یا عمومی محسوب شده و انتفاع از آنها تابع قواعد لاضرر، تسلیط و عدالت توزیعی است. از سوی دیگر، حقوق مالکانه شهروندان اعم از حق انتفاع، حق ارتفاق و حق تصرف در املاک مجاور، در سایه محدودیت های شرعی و حکومتی قرار می گیرد. نسبت این دو حق از نوع عموم و خصوص من وجه بوده و در موارد تعارض، قاعده تقدیم مصلحت عمومی بر منفعت خصوصی با رعایت ضوابط شرعی حاکم است. این مقاله به روشن شدن مرزهای فقهی این تعامل و ارائه معیارهایی برای حل تعارضات احتمالی کمک می نماید.

کلیدواژه ها:

حق انتفاع ، معابر عمومی ، حقوق مالکانه ، فقه امامیه ، قاعده لاضرر ، عدالت توزیعی ، حاکم شرع