ماهیت حقوقی «حق ابدی» در قراردادهای اجاره زمین های شهرداری و نسبت آن با قاعده فقهی «لا ضرر»

حق ابدی در قراردادهای اجاره زمین های شهرداری، یکی از چالش برانگیزترین نهادهای حقوقی است که به رغم تاکید قانون مدنی بر موقت بودن عقد اجاره، در رویه برخی نهادهای عمومی ظهور یافته است. این حق که معمولا با شرط ضمن عقد یا رویه اداری ایجاد می شود، پرسش هایی بنیادین درباره ماهیت، دوام و قابلیت اسقاط آن در برابر منافع عمومی برمی انگیزد. از سوی دیگر، قاعده فقهی لاضرر که بر نفی هرگونه زیان در روابط حقوقی دلالت دارد، می تواند معیاری سنجه گر برای تحدید یا اعتبار این حق فراهم آورد. نسبت سنجی میان حق ابدی مستاجر و اختیارات تصرفی شهرداری، مستلزم تفکیک ضرر فردی از ضرر جمعی و تشخیص مصداق عرفی از ضرر شرعی است. بررسی تطبیقی آرای فقهی نشان می دهد که قاعده لاضرر نه تنها نافی حق مکتسب نیست، بلکه در صورت ایجاد ضرر برای مالک عمومی، می تواند موجبات تعدیل یا فسخ قرارداد را فراهم کند. این مقاله با روش تحلیلی اجتهادی، به دنبال کشف نسبت میان این دو مفهوم و ارائه راهکاری متوازن برای حل تعارضات احتمالی است. یافته های پژوهش حاکی از آن است که حق ابدی، در صورت احراز ضرر مستند و مستمر، ذیل قاعده لاضرر قابل تحدید بوده و نمی توان آن را مطلق و غیرقابل فسخ تلقی کرد.

کلیدواژه ها:

حق ابدی ، قراردادهای اجاره شهرداری ، قاعده لاضرر ، مالکیت عمومی ، عقد اجاره ، ضرر عرفی ، فسخ قرارداد