بررسی فسخ معاملات در قراردادهای الکترونیکی وسنتی

فسخ عقد از طریق خیارات، یکی از ضمانت اجراهای مهم برای رهایی از تعهدات قراردادی و از جمله اسباب سقوط تعهدات محسوب می شود. این انحلال ارادی که می تواند توسط طرفین یا شخص ثالث اعمال شود، علی رغم اصل لزوم قراردادها، در مواردی جهت جلوگیری از ضرر یا به دلیل شرایط خاص، امکان پایان دادن حقوقی به رابطه قراردادی را فراهم می آورد. بررسی آثار حقوقی ناشی از این انحلال، از اهمیت ویژه ای در تحلیل ماهیت قراردادها برخوردار است با این حال مسئله خیارات با وجود کارکرد در فقه اسلامی و قانون مدنی، در تجارت الکترونیکی مورد بی توجهی قرار گرفته و لحاظ نشده است. یکی از مهم ترین رسالتهای فقه و حقوق ، پاسخگویی به نیازهای اجتماعی زندگی در عصر مدرن بوده و ارتباطات و تکنولوژی مرهون ذهن خلاق بشر امروز و تجارت و معاملات عنصر اصلی اقتصاد در زندگی در دنیای معاصر است . در عصر مدرن معاملات الکترونیکی ،از ضروریات انکارناپذیر بوده و عدم توجه به این امر موجب انفعال و غفلت می شود . فلذا پس از انعقاد یک قرارداد الکترونیکی به صورت صحیح، بحث شیوه انحلال آن در مجاری الکترونیکی قابل طرح می باشد . از آنجا که قاعده لاضرر مبنای اصلی تحقق خیارات میباشد که هدفش جلوگیری از ضرر و زیان طرفین معامله می باشد؛ لذا در قراردادهای الکترونیکی، که به سبب ویژگیهای خاصی از قبیل غیر حضوری بودن و عدم امکان رویت مورد معامله ، متعاملین بیشتر در معرض ضرر و زیانهای ناشی از قرارداد می باشند، مبحث خیارات ازاهمیت ویژه ای برخوردار است. اما در عقود الکترونیکی، خیارات از حوزه هایی است که تاکنون کمتر در مورد آن بررسی جدی انجام شده است. در حالی که در قراردادهای سنتی، ابزارهای اعلام اراده و اثبات فسخ بر پایه حضور فیزیکی و اسناد مکتبی استوار است، در قراردادهای الکترونیکی، ماهیت دیجیتال و از راه دور بودن معاملات، چالش های جدیدی را در خصوص زمان، مکان و اعتبار اعلام اراده فسخ پدید آورده است. بنابراین در این مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای و پژوهشی، به مقایسە نحوه تحقق انواع خیارات در قراردادهای سنتی و الکترونیکی خواهیم پرداخت. آنچه حائز اهمیت است اینست که در هر حال احکام وقواعد کلی خیارات، در هر دو یکسان بوده و تنها شیوه ظهور خیارات در بستر الکترونیکی متفاوت می باشد، و البته در مواردی هم تحقق برخی از خیارات در محیط مجازی ناممکن است.

کلیدواژه ها:

قرارداد الکترونیکی ، خیارات ، حق فسخ ، قرارداد سنتی