نقش فرهنگ در شکل گیری هویت نسل z و آلفا در ایران معاصر

پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام مند نقش مولفه های فرهنگی در فرآیند هویت یابی نسل Z (متولدین حدود ۱۳۷۵-۱۳۸۸) و نسل آلفا (متولدین از ۱۳۸۹ به بعد) در ایران معاصر انجام شده است. این نسل ها در بافتی بی سابقه از چندگانگی فرهنگی، شتاب فناورانه و تعارض سنت و نوگرایی بالیده اند. مقاله حاضر با روش مرور نظام مند تحلیلی و با بررسی ۵۵ منبع معتبر فارسی (مقالات، کتاب ها، پایان نامه ها و گزارش های پژوهشی) ، به استخراج و تحلیل مضامین اصلی می پردازد. یافته ها در قالب پنج سپهر فرهنگی اصلی طبقه بندی شد: ۱. فرهنگ دیجیتال و اقتصاد توجه، ۲. فرهنگ ایرانی-اسلامی در گذار، ۳. فرهنگ جهانی و فراملی، ۴. فرهنگ مصرف و سبک زندگی، و ۵. فرهنگ آموزشی رسمی و غیررسمی. نتایج نشان می دهد هویت این نسل ها، برخلاف الگوهای خطی گذشته، در حالتی سیال، چندلایه و موقعیت مند شکل می گیرد و بیش از آنکه ذاتی باشد، اکتسابی و اجراشدنی است. آنان در نقش سردبیران هوشمند روایت هویتی خویش، به چینش گزینشی و خلاقانه عناصر فرهنگی متعارض و متنافر می پردازند و به شکل گیری هویت های ترکیبی (هیبرید) مانند «مسلمان دیجیتال»، «ایرانی جهانی شهری» یا «فمنیست خانوادهمحور» مبادرت می ورزند. این مقاله در پایان بر لزوم گذار از رویکردهای مبتنی بر تنش نسلی به سمت درک گفت وگوی نسلی و نیز ضرورت تولید ادبیات نظری بومی برای تحلیل این پدیده پیچیده تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

هویت سیال ، نسل Z ، نسل آلفا ، چندگانگی فرهنگی ، فرهنگ دیجیتال ، ایران معاصر ، گفت وگوی نسلی ، هویت ترکیبی