نقش هوش مصنوعی در توسعه مهارت های تفکر انتقادی دانش آموزان

این پژوهش به بررسی تطبیقی و تحلیلی نقش محوری هوش مصنوعی (AI) در تقویت و توسعه مهارت های تفکر انتقادی (Critical Thinking - CT) در میان دانش آموزان می پردازد. در عصر اطلاعات و انقلاب دیجیتال، توانایی دانش آموزان برای تحلیل انتقادی، ارزیابی مستندات، استدلال منطقی و حل مسائل پیچیده، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. تفکر انتقادی، به عنوان ستون فقرات یادگیری موثر و شهروندی مسئولانه، نیازمند بسترها و ابزارهایی است که فراتر از روش های سنتی آموزشی عمل کنند. هوش مصنوعی با قابلیت های بی بدیل خود در شخصی سازی یادگیری، تحلیل داده های رفتاری و ایجاد محیط های تعاملی غنی، پتانسیل دگرگون سازی فرآیند پرورش این مهارت شناختی سطح بالا را فراهم می آورد. این مطالعه با رویکردی آکادمیک و مبتنی بر ادبیات پژوهشی گسترده، ابتدا چارچوب های نظری تفکر انتقادی (نظیر مدل های پل واتسون و گلیسر، و مدل تحلیلی بنیاد وینسلو) و سپس مفاهیم کلیدی هوش مصنوعی آموزشی (AIEd) را واکاوی می کند. تمرکز اصلی پژوهش بر شناسایی مکانیسم هایی است که از طریق آن ها ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی – شامل سیستم های معلم هوشمند، چت بات های مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ (LLMs) و محیط های شبیه سازی هوشمند – می توانند به طور مستقیم مهارت های بنیادین تفکر انتقادی از جمله تحلیل، استنتاج، ارزشیابی و خودتنظیمی شناختی (فراشناخت) را تحریک و تقویت نمایند. یافته های مرور نظام مند پژوهش های داخلی و بین المللی نشان می دهد که کاربرد هدفمند هوش مصنوعی، با فراهم آوردن بازخورد فوری و متناسب با سطح شناختی دانش آموز، امکان تمرین مستمر مهارت های استدلال و مواجهه با سناریوهای پیچیده و مبهم را تسهیل می کند. با این حال، چالش هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، نگرانی های مربوط به حریم خصوصی داده ها و لزوم آموزش معلمان برای بهره برداری موثر از این فناوری ها، موانع جدی تلقی می شوند. در نهایت، این پژوهش یک مدل مفهومی تلفیقی (هیبریدی) پیشنهاد می دهد که در آن، نقش هدایت گر و تسهیل گر معلم انسانی در کنار قابلیت های تقویت کننده هوش مصنوعی قرار گرفته تا محیطی پویا برای توسعه مهارت های عالی شناختی فراهم آید. نتیجه گیری این است که هوش مصنوعی ابزاری قدرتمند برای "تسهیل گری عمیق یادگیری" است، اما موفقیت آن وابسته به طراحی دقیق آموزشی، رعایت ملاحظات اخلاقی و تدوین سیاست های آموزشی پشتیبان خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تفکر انتقادی ، آموزش ، یادگیری شخصی سازی شده ، فراشناخت ، ابزارهای آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی