گذار از نمره محوری به یادگیری محوری

پارادایم مسلط بر نظام های آموزشی معاصر که آن را می توان «پارادایم نمره محوری» نامید، با تاکید افراطی بر کمیت سازی یادگیری، رتبه بندی دانش آموزان و ارزش گذاری نتایج آزمون های استاندارد، به یکی از مهم ترین موانع تحقق یادگیری عمیق، پایدار و معنادار تبدیل شده است. این مقاله با هدف واکاوی مبانی نظری، پیشینه پژوهشی و چالش های عملی گذار از این پارادایم به سوی «یادگیری محوری» تدوین گردیده است. مسئله اصلی پژوهش، بحران معناباختگی در فرآیند یاددهی-یادگیری است که در آن، نمره به عنوان هدف غایی تحصیل جایگزین کنجکاوی، تفکر انتقادی و عشق به یادگیری شده است. این مقاله مروری با بهره گیری از منابع معتبر داخلی و بین المللی، ابتدا به ریشه یابی تاریخی و فلسفی نظام نمره محوری می پردازد و نشان می دهد که این نظام چگونه با نیازهای عصر صنعتی پیوند خورده و علیرغم تحولات عمیق اجتماعی و فناورانه، همچنان بر ساختار مدارس سلطه دارد. در ادامه، یافته های پژوهشی مرتبط با پیامدهای منفی نمره محوری بر انگیزش درونی، خلاقیت، سلامت روان و هویت یادگیرنده ای دانش آموزان مورد بررسی قرار می گیرد. سپس مبانی نظری رویکرد یادگیری محوری شامل نظریه های ساخت گرایی، انسان گرایی و نظریه خودتعیین گری تشریح شده و مفاهیمی چون یادگیری عمیق، یادگیری هدفمند و شایستگی محوری به عنوان جایگزین های نمره تبیین می گردند. بخش پایانی مقاله به بررسی چالش های عملی و سیاستی گذار به یادگیری محوری اختصاص دارد و راهکارهایی در سطوح کلان (سیاست گذاری)، میانی (مدیریت مدرسه) و خرد (کلاس درس) برای تحقق این تحول پارادایمیک ارائه می دهد. نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که گذار از نمره محوری به یادگیری محوری نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب ناپذیر برای بقا و بازتعریف نقش مدرسه در عصر پیچیدگی و عدم قطعیت است.

کلیدواژه ها:

نمره محوری ، یادگیری محوری ، ارزشیابی کیفی-توصیفی ، انگیزش درونی ، یادگیری عمیق ، یادگیری هدفمند ، تحول پارادایمیک در آموزش