تاثیر روش های یادگیری فعال بر درک مفاهیم ژنتیک در دانش آموزان دبیرستان

آموزش زیست شناسی، به ویژه در زمینه ژنتیک، همواره یکی از ارکان اصلی نظام آموزشی در دوره های مختلف تحصیلی، از جمله دبیرستان، محسوب شده است. با این حال، ماهیت انتزاعی و پیچیدگی مفاهیم ژنتیکی، چالش های قابل توجهی را برای یادگیرندگان ایجاد کرده و منجر به سطحی نگری در درک و فهم این مباحث مهم شده است. در سال های اخیر، روش های سنتی و مبتنی بر تدریس معلم محور، نتوانسته اند پاسخگوی این نیاز آموزشی باشند و ناتوانی در انتقال موثر این مفاهیم، پیامدهای ناگواری را در سطح یادگیری دانش آموزان و همچنین در توانایی آن ها برای درک موضوعات پیشرفته تر زیست شناسی و کاربردهای آن در دنیای واقعی به دنبال داشته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر روش های یادگیری فعال بر ارتقاء درک مفهومی دانش آموزان دبیرستانی از مفاهیم ژنتیک انجام شده است. این مطالعه به صورت نیمه تجربی و با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه صورت گرفته است. جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش آموزان سال سوم دبیرستان رشته علوم تجربی در شهر تهران تشکیل می دهند. از این جامعه، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای، تعداد ۳۰۰ دانش آموز (۱۵۰ نفر در گروه آزمایش و ۱۵۰ نفر در گروه گواه) انتخاب شدند. برای سنجش میزان درک مفاهیم ژنتیکی، از آزمون درک مفهومی ژنتیک که توسط محقق طراحی و روایی و پایایی آن تایید شده است، استفاده گردید. گروه آزمایش به مدت ۱۶ جلسه آموزشی، تحت تاثیر روش های یادگیری فعال شامل یادگیری مبتنی بر حل مسئله، یادگیری مشارکتی، بحث گروهی هدایت شده، شبیه سازی و بازی های آموزشی ژنتیک، و آموزش مبتنی بر پروژه قرار گرفتند. گروه گواه نیز همان مفاهیم را با روش تدریس سنتی دریافت نمود. داده های جمع آوری شده با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه ۲۵ و با به کارگیری آزمون های آماری توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (آزمون تی مستقل، تحلیل کوواریانس) تحلیل شدند. یافته های اصلی پژوهش نشان داد که دانش آموزان گروه آزمایش در پس آزمون، به طور معناداری درک مفهومی بالاتری از مفاهیم ژنتیک نسبت به گروه گواه داشته اند (P < ۰.۰۰۱). همچنین، درک مفاهیم مربوط به وراثت مندلی، پیوستگی ژنی، کروموزومی، و اصول مولکولی ژنتیک در گروهی که از روش های یادگیری فعال بهره بردند، به شکل قابل توجهی بهبود یافته بود. نتایج تحلیل کوواریانس با کنترل نمرات پیش آزمون، برتری آشکار روش های یادگیری فعال را در افزایش درک مفهومی تایید کرد. این نتایج نشان می دهد که رویکردهای یادگیری فعال با درگیر ساختن فعالانه دانش آموزان در فرآیند یادگیری، تشویق به تفکر انتقادی، حل مسئله، و همکاری، به شکل موثری به عمیق تر شدن درک مفاهیم پیچیده ژنتیک کمک می کنند. در نهایت، این پژوهش بر ضرورت بازنگری در روش های تدریس ژنتیک در نظام آموزشی و جایگزینی یا تکمیل روش های سنتی با رویکردهای یادگیری فعال تاکید می نماید تا دانش آموزان بتوانند درکی عمیق تر و پایدارتر از این حوزه علمی حیاتی کسب نمایند.

کلیدواژه ها:

یادگیری فعال ، درک مفهومی ، آموزش ژنتیک ، روش های تدریس ، زیست شناسی دبیرستان ، سازنده گرایی ، تفکر انتقادی