تاثیر روش های تدریس فعال بر بهبود مدیریت کلاس

این پژوهش با هدف بررسی تاثیر به کارگیری روش های تدریس فعال بر شاخص های کلیدی مدیریت کلاس در محیط های آموزشی سطح دکتری انجام شده است. مدیریت کلاس، به عنوان یکی از مهم ترین چالش های پیش روی آموزش عالی مدرن، نقشی اساسی در تعامل سازنده بین مدرس و دانشجو و ارتقای کیفیت یادگیری ایفا می کند. با توجه به ناکارآمدی روش های سنتی در محیط هایی که نیاز به تفکر انتقادی و حل مسئله پیچیده دارند، این تحقیق به دنبال پاسخگویی به این سوال است که آیا گذار از تدریس مبتنی بر انتقال صرف به رویکردهای فعال محور (مانند یادگیری مبتنی بر پروژه، بازی وارسازی، و کلاس معکوس) می تواند به طور معناداری مولفه های مدیریت کلاس، شامل کاهش رفتارهای نامطلوب، افزایش مشارکت دانشجو، و بهبود جو عاطفی کلاس، را بهبود بخشد؟ روش پژوهش اتخاذ شده، طرح شبه آزمایشی با گروه کنترل و آزمایش در سطح دکتری بوده است. جامعه آماری شامل تعداد ۱۲۰ دانشجوی دکتری در رشته های علوم انسانی و فنی مهندسی بود که از طریق نمونه گیری خوشه ای تصادفی در دو گروه مساوی جای گرفتند. گروه آزمایش به مدت یک نیمسال تحصیلی تحت آموزش با روش های تدریس فعال قرار گرفتند، در حالی که گروه کنترل از روش های سنتی بهره بردند. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه استاندارد مدیریت کلاس (با ضریب پایایی ۰.۹۱) و مقیاس مشاهده رفتار کلاسی بود. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس مختلط (ANOVA) و آزمون های تی مستقل مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که استفاده از روش های تدریس فعال تاثیر مثبت و معناداری بر بهبود تمامی ابعاد مدیریت کلاس دارد ($P < ۰.۰۱$). به طور خاص، در گروه آزمایش، میانگین نمرات مربوط به «کاهش اختلالات رفتاری» به میزان ۲۷ درصد و «افزایش تعاملات مثبت» به میزان ۳۵ درصد نسبت به گروه کنترل افزایش یافت. نتایج حاکی از آن است که فعال سازی نقش دانشجو در فرآیند یادگیری، حس مالکیت و مسئولیت پذیری فردی در کلاس را افزایش داده و به طور ذاتی نیاز به کنترل بیرونی توسط مدرس را کاهش می دهد. نتیجه گیری اصلی این پژوهش تاکید بر این نکته دارد که روش های تدریس فعال صرفا ابزاری برای انتقال محتوا نیستند، بلکه استراتژی هایی قدرتمند برای مدیریت موثر و پیشگیرانه محیط یادگیری در سطوح عالی تحصیلی محسوب می شوند. نوآوری این پژوهش در ارائه یک مدل عملیاتی برای ادغام رویکردهای فعال در برنامه درسی سطح دکتری و سنجش کمی تاثیر آن بر بهبود زیست بوم کلاسی است که می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های آموزشی در توسعه حرفه ای اعضای هیئت علمی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس ، تدریس فعال ، یادگیری مبتنی بر پروژه ، تعامل کلاسی ، محیط یادگیری سازنده ، آموزش عالی