تاثیر استفاده از راهبردهای آموزش فراشناخت بر خودتنظیمی یادگیری دانش آموزان در درس فارسی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر استفاده از راهبردهای آموزش فراشناخت بر خودتنظیمی یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه اول در درس فارسی انجام پذیرفت. در دنیای پرشتاب امروز، توانایی دانش آموزان برای مدیریت و نظارت بر فرآیندهای یادگیری خود، که به آن خودتنظیمی یادگیری اطلاق می شود، به یکی از مهم ترین پیش بینی کننده های موفقیت تحصیلی تبدیل شده است. این مهارت به دانش آموزان کمک می کند تا اهداف یادگیری خود را تعیین، راهبردهای مناسب را انتخاب، عملکرد خویش را پایش و در صورت نیاز، تنظیمات لازم را اعمال نمایند. با این حال، شواهد نشان می دهد که بسیاری از دانش آموزان فاقد استراتژی های موثری برای مدیریت یادگیری خود هستند. از سوی دیگر، فراشناخت (دانش و تنظیم فرایندهای شناختی) به عنوان موتور محرک خودتنظیمی شناخته می شود. پژوهش حاضر با در نظر گرفتن این اهمیت، به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که آیا آموزش صریح راهبردهای فراشناختی می تواند به طور معناداری بر سطوح خودتنظیمی یادگیری دانش آموزان در یکی از دروس بنیادین یعنی فارسی تاثیرگذار باشد یا خیر. روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بوده است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه هشتم مدارس متوسطه شهر [نام شهر فرضی] در سال تحصیلی جاری بود که با روش نمونه گیری خوشه ای تصادفی، دو کلاس به عنوان گروه آزمایش (تحت آموزش فراشناخت) و دو کلاس به عنوان گروه کنترل (آموزش معمول) انتخاب شدند. برای سنجش خودتنظیمی یادگیری، از پرسشنامه استاندارد خودتنظیمی یادگیری پینتریچ و همکاران (نسخه تعدیل شده فارسی) استفاده شد. مداخله آموزشی برای گروه آزمایش شامل هشت جلسه کارگاه آموزشی مبتنی بر آموزش راهبردهای برنامه ریزی، پایش و ارزیابی فراشناختی در بافت محتوای درس فارسی بود. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون های آماری پارامتری نظیر تحلیل واریانس با اندازه گیری های مکرر (ANOVA) صورت پذیرفت. نتایج نشان داد که گروه آزمایش در مولفه های راهبردهای خودتنظیمی یادگیری (به ویژه راهبردهای تنظیم و پایش) نسبت به گروه کنترل، افزایش معناداری را تجربه کرده اند ($p < ۰/۰۵$). یافته های اصلی پژوهش تاکید دارند که آموزش سیستماتیک فراشناخت، به عنوان یک مداخله هدفمند، توانایی دانش آموزان را در تنظیم موثر یادگیری خود در درس فارسی به شکل قابل توجهی بهبود می بخشد. نتیجه گیری کلی این است که ادغام آموزش فراشناخت در برنامه درسی دروس تخصصی، به ویژه فارسی، برای ارتقای مهارت های اساسی یادگیری دانش آموزان ضروری است.

کلیدواژه ها:

فراشناخت ، خودتنظیمی یادگیری ، آموزش فراشناختی ، درس فارسی ، دانش آموزان متوسطه ، راهبردهای یادگیری