نقش تنظیم هیجانی دانش آموزان در پیش بینی عملکرد تحصیلی در دوره ابتدایی

پژوهش های معاصر در روان شناسی تربیتی نشان داده اند که موفقیت تحصیلی صرفا تابعی از توانایی های شناختی و هوشی نیست، بلکه عوامل هیجانی و اجتماعی نقش تعیین کننده ای در فرایند یادگیری ایفا می کنند. هدف این پژوهش، بررسی نقش تنظیم هیجانی در پیش بینی عملکرد تحصیلی دانش آموزان دوره ابتدایی بود. مطالعه حاضر از نوع همبستگی و مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه های سوم تا ششم ابتدایی مدارس مناطق شهری ایران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها نمونه ای به حجم ۴۵۰ نفر (۲۳۰ دختر و ۲۲۰ پسر) به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای از چندین مدرسه در مناطق مختلف شهری انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد تنظیم شناختی هیجان (CERQ) و مشکلات هیجانی (SDQ) استفاده شد. عملکرد تحصیلی دانش آموزان نیز بر اساس میانگین نمرات نیم سال اول دروس فارسی، ریاضی و علوم تجربی سنجیده شد. داده های جمع آوری شده با استفاده از آزمون های همبستگی پیرسون و مدل یابی معادلات ساختاری در نرم افزارهای SPSS و AMOS نسخه ۲۶ مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که بین راهبردهای سازش یافته تنظیم هیجان (مانند تمرکز مجدد مثبت، ارزیابی مجدد مثبت و پذیرش) با عملکرد تحصیلی، همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد (۰/۰۱>P). در مقابل، راهبردهای سازش نایافته (مانند نشخوار فکری، فاجعه سازی و سرزنش خود) با عملکرد تحصیلی، همبستگی منفی و معناداری نشان دادند (۰/۰۱>P). نتایج مدل یابی معادلات ساختاری نیز حاکی از برازش مطلوب مدل پژوهش بود و نشان داد که متغیر تنظیم هیجانی قادر است ۳۴ درصد از واریانس عملکرد تحصیلی را پیش بینی کند. این یافته ها موید آن است که دانش آموزانی که در مواجهه با موقعیت های تنش زای تحصیلی از راهبردهای سازش یافته تنظیم هیجان استفاده می کنند، از عملکرد تحصیلی بهتری برخوردارند. بر این اساس، گنجاندن آموزش های مرتبط با مهارت های تنظیم هیجان در برنامه های درسی و مداخلات تربیتی دوره ابتدایی می تواند به عنوان عاملی موثر در ارتقای سلامت روان و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان تلقی شود.

کلیدواژه ها:

تنظیم هیجانی ، عملکرد تحصیلی ، دوره ابتدایی ، راهبردهای سازش یافته ، راهبردهای سازش نایافته