نشانه های تقویت وحدت ملی درجنگ۱۲روزه

پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و تحلیل نشانه های تقویت کننده وحدت ملی در بستر وقوع یک بحران امنیتی عمیق، یعنی «جنگ دوازده روزه» انجام شده است. وحدت ملی به مثابه یک سازه چندوجهی شامل ابعاد هویتی، ساختاری و رفتاری، در شرایط بحرانی و تقابل خارجی، می تواند به مثابه یک سپر دفاعی عمل کرده و مشروعیت و کارآمدی نظام سیاسی را تضمین نماید. این پژوهش با رویکردی کیفی-تحلیلی و با بهره گیری از نظریه های انسجام اجتماعی (Social Cohesion)، سرمایه اجتماعی (Social Capital) و تئوری های هژمونی و مشروعیت سیاسی، ساختارهای منسجم کننده جامعه را در طول این دوره مورد واکاوی قرار می دهد. تحلیل ها نشان می دهد که جنگ دوازده روزه، فراتر از یک درگیری نظامی صرف، به مثابه یک کاتالیزور عمل کرد که تضادهای پیشین درون ساختاری را به طور موقت تحت الشعاع قرار داده و نمادهای مشترک ملی را برجسته ساخت. نشانه های تقویت وحدت ملی در این دوره را می توان در سه حوزه کلیدی دسته بندی کرد: الف) نشانه های اجتماعی شامل افزایش چشمگیر همبستگی های فرودست، تقویت شبکه های حمایتی متقابل (سرمایه اجتماعی پیوندی و پیوندی)، و تثبیت مجدد هویت ملی در برابر تهدید خارجی؛ ب) نشانه های سیاسی و حاکمیتی شامل اجماع سازی سریع نخبگان سیاسی بر سر اصول کلان دفاعی، افزایش مشروعیت عملیاتی نظام از طریق مدیریت بحران، و همگرایی موقت جناح های رقیب حول محور منافع عالیه؛ و ج) نشانه های فرهنگی و رسانه ای شامل شکل گیری گفتمان واحد مقاومت، بازتولید مستمر نمادهای تاریخی و اسطوره های ملی از طریق روایت های رسانه ای، و مشارکت گسترده تر مردم در آیین های جمعی حمایت از جبهه داخلی. این پژوهش نتیجه می گیرد که بحران های امنیتی مقیاس بزرگ، در صورت مدیریت صحیح و وجود بسترهای هویتی پیشین، می توانند به منزله فرصتی برای بازتولید و تقویت اجماع ملی عمل نمایند. با این حال، این تقویت لزوما دائمی نیست و نیازمند سیاست گذاری های منسجم پسابحران برای تبدیل انسجام موقت به ساختارهای نهادینه شده است. نتایج این تحلیل می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های کلان در حوزه مدیریت بحران و تقویت انسجام ملی در شرایط آتی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

وحدت ملی ، جنگ دوازده روزه ، همبستگی اجتماعی ، سرمایه اجتماعی ، اجماع نخبگان ، مشروعیت سیاسی ، گفتمان مقاومت