راهکارهای قرآنی برای حل تعارض عرف و شرع در مسئله ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار: یک مطالعه میان رشته ای

این پژوهش با هدف تبیین راهکارهای قرآنی برای کاهش یا حل تعارض بین موانع عرفی موجود در جامعه و احکام شرعی مشروع و مطلوب ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی با رویکردی میان رشته ای است که داده ها با استفاده از منابع کتابخانه ای و تحلیل محتوای آیات قرآن کریم گردآوری و تحلیل شده اند. یافته های تحقیق نشان می دهد که قرآن کریم، ضمن تاکید بر مشروعیت و استحباب ازدواج برای همه افراد، از جمله زنان بی سرپرست، با ارائه اصول کلان هدایتگر و تشریع یک شبکه حمایتی سلسله مراتبی، چارچوبی نظام مند برای مدیریت این تعارض ارائه می دهد. اصولی چون تاکید بر «معروف» به عنوان معیار رفتار اجتماعی، «نفی حرج» و رفع سختی، لزوم رعایت «عدالت» و «مصلحت»، و محوریت «کرامت انسانی» زن، پایه های نظری برای اصلاح عرف نادرست و جهت دهی به احکام اجرایی هستند. از سوی دیگر، قرآن با طراحی شبکه حمایتی مبتنی بر مسئولیت پذیری فردی، خانوادگی (نفقه، صله رحم)، خویشاوندی و در نهایت مسئولیت حکومت و جامعه (از طریق انفاقات واجب مانند زکات)، بستر امنیت اقتصادی و اجتماعی را برای زن فراهم می کند تا امکان انتخاب آزادانه و عفیفانه برای او مهیا شود. همچنین، احکام خاصی مانند رعایت عده، تاکید بر مهریه و نفقه به عنوان حقوق قطعی زن، و توصیه به ازدواج بر اساس معیارهای اخلاقی، از جمله راهکارهای عملی قرآن برای مشروع سازی و تسهیل ازدواج مجدد در بستری سالم است. نتیجه نهایی تحقیق حاکی از آن است که حل تعارض عرف و شرع در این مسئله، تنها از طریق بازخوانی این اصول و احکام قرآنی و اجرای همزمان آن در عرصه های فرهنگی (اصلاح نگرش ها)، حقوقی (تقویت قوانین حمایتی) و اقتصادی (تامین امنیت معیشتی) ممکن خواهد بود. این رویکرد جامع، همسو با هدف قرآن از تشکیل خانواده ای مبتنی بر مودت و رحمت است.

کلیدواژه ها:

ازدواج مجدد ، زنان سرپرست خانوار ، تعارض عرف و شرع ، راهکارهای قرآنی ، عدالت