ارزیابی اثر بازی درمانی و فعالیت های خلاقانه در کاهش اضطراب و افزایش مشارکت دانش آموزان استثنایی

دانش آموزان استثنایی، شامل طیف گسترده ای از کودکان با نیازهای ویژه اعم از اختلالات یادگیری خاص، اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی، اختلالات طیف اتیسم و سایر تفاوت های شناختی و عاطفی، اغلب با سطوح بالایی از اضطراب و چالش های مشارکت در محیط های آموزشی مواجه هستند. این مشکلات نه تنها کیفیت زندگی تحصیلی آنان را کاهش می دهد، بلکه فرآیند یادگیری و شکوفایی استعدادهایشان را نیز با مانع جدی مواجه می سازد. در این میان، بازی درمانی و فعالیت های خلاقانه به عنوان رویکردهای غیردارویی، جذاب و متناسب با نیازهای رشدی این کودکان، توجه روزافزونی را در عرصه پژوهش و عمل جلب کرده است. مقاله مروری حاضر با هدف ارزیابی نظام مند اثر بازی درمانی و فعالیت های خلاقانه بر کاهش اضطراب و افزایش مشارکت (شامل مشارکت تحصیلی، اجتماعی و عاطفی) دانش آموزان استثنایی در مقاطع مختلف تحصیلی تدوین شده است. در این جستار، ابتدا مبانی نظری و چارچوب های مفهومی مرتبط با بازی درمانی، از جمله رویکردهای کودک محور (Child-Centered Play Therapy)، گشتالت درمانی در بازی (Gestalt Play Therapy) و شناختی-رفتاری (Cognitive-Behavioral Play Therapy) مورد واکاوی قرار می گیرد. در ادامه، با مرور گسترده پژوهش های تجربی و مطالعات مروری انجام شده در سال های اخیر، یافته ها به روشنی نشان می دهد که مداخلات مبتنی بر بازی درمانی و فعالیت های خلاقانه (مانند هنر، موسیقی، نمایش و کاردستی) می توانند به طور معناداری موجب کاهش اضطراب امتحان، اضطراب اجتماعی و اضطراب فراگیر در دانش آموزان با اختلالات یادگیری خاص، ADHD و سایر نیازهای ویژه گردند. همچنین، این مداخلات از طریق افزایش شور و اشتیاق تحصیلی، بهبود مهارت های حل مسئله اجتماعی، تقویت خودپنداره و عزت نفس، و ایجاد محیطی امن و پذیرنده برای ابراز وجود، زمینه ساز افزایش مشارکت فعال این دانش آموزان در فعالیت های کلاسی و تعاملات اجتماعی می شوند. مقاله به بررسی مولفه های کلیدی طراحی برنامه های اثربخش بازی درمانی، از جمله تعداد جلسات، محتوای جلسات، نقش درمانگر و معلم، و اهمیت مشارکت والدین می پردازد.

کلیدواژه ها:

بازی درمانی ، فعالیت های خلاقانه ، اضطراب ، مشارکت تحصیلی ، دانش آموزان استثنایی