بازاندیشی نقش گروه همسالان در تکوین هویت اجتماعی-روانی نوجوانان در بستر جامعه دیجیتال: یک مرور نظام مند انتقادی

گروه همسالان همواره به عنوان یکی از عوامل موثر و تعیین کننده در شکل گیری هویت اجتماعی و روانی نوجوانان شناخته شده است. با این حال، ظهور و گسترش جامعه دیجیتال و شبکه های اجتماعی برخط، ماهیت، دامنه و مکانیسم های تاثیر گروه همسالان را دگرگون ساخته و نیازمند بازاندیشی جدی در نقش آن است. این مقاله مروری با هدف واکاوی تحلیلی و انتقادی این دگرگونی و بازتعریف نقش گروه همسالان در عصر دیجیتال انجام شده است. با مرور نظام مند ادبیات نظری و تجربی در دو دهه اخیر، یافته ها نشان می دهد که فضای دیجیتال با ایجاد همزمانی جهان های موازی (فیزیکی و مجازی)، گسترش دامنه همسالان فراتر از مرزهای جغرافیایی، تشدید مقایسه اجتماعی از طریق نمایش دائمی زندگی دیگران، تغییر عمیق در ماهیت ارتباطات (غیرهمزمان، مبتنی بر متن و تصویر، قابل ویرایش) و امکان ساخت و نمایش هویت های آزمایشی و چندگانه، نقش همسالان را هم تقویت و هم پیچیده کرده است. از یک سو، شبکه های دیجیتال، دسترسی به گروه های حمایتی ویژه، فرصت ابراز وجود برای گروه های حاشیه نشین و بستری برای کاوش هویتی را فراهم می آورند. از سوی دیگر، خطراتی مانند فشار همسالان دیجیتال، قلدری سایبری، اضطراب ناشی از مقایسه اجتماعی و شکل گیری هویت سطحی یا پراکنده را افزایش می دهند. این مقاله استدلال می کند که درک جدیدی از نقش همسالان نیازمند در نظر گرفتن درهم تنیدگی جهان های فیزیکی و مجازی و نیز توجه به مفاهیمی مانند همسالان الگوریتمی (تاثیر سیستم های پیشنهاددهنده) و اقتصاد توجه در فضای دیجیتال است. در پایان، با تاکید بر لزوم پرورش سواد دیجیتالی انتقادی، نقش تعدیل کنندگی خانواده و مدرسه و جهت گیری های پژوهشی آینده مورد بحث قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

گروه همسالان ، هویت اجتماعی ، هویت روانی ، نوجوانی ، جامعه دیجیتال ، شبکه های اجتماعی