بررسی تاثیر عوامل استرس زا در اختلالات تمرکز و یادگیری در مدارس ابتدایی

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش عوامل استرس زای محیطی در ایجاد و تشدید اختلالات تمرکز و یادگیری در کودکان دوره ابتدایی به شیوه مروری نظام مند انجام شده است. دوران کودکی به ویژه سال های اولیه دبستان، دوره ای حساس و تعیین کننده در رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی کودکان محسوب می شود و هرگونه تنش و فشار روانی در این دوره می تواند تاثیرات عمیق و پایدار بر عملکرد تحصیلی و توانایی های یادگیری آنان بر جای بگذارد. در این مقاله مروری، با جستجو در پایگاه های اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی و بررسی منابع منتشرشده در دو دهه اخیر، یافته های پژوهشی مرتبط با موضوع مورد تحلیل و ترکیب قرار گرفته است. نتایج مرور منابع نشان می دهد که عوامل استرس زای محیطی در سه سطح خانواده، مدرسه و جامعه می توانند نقش مهمی در ایجاد اختلالات تمرکز و یادگیری در کودکان ایفا کنند. در سطح خانواده، عواملی مانند تعارضات زناشویی، سبک های فرزندپروری ناکارآمد، تنش های اقتصادی، بدسرپرستی و بی سرپرستی، و فقدان حمایت عاطفی به عنوان مهمترین منابع استرس شناسایی شده اند. در سطح مدرسه، فشار تحصیلی، رقابت ناسالم، روش های تدریس نامناسب، روابط ضعیف معلم-دانش آموز، و جو نامناسب کلاس درس نقش تعیین کننده ای دارند. در سطح جامعه نیز عواملی مانند فقر، نابرابری های اجتماعی، خشونت اجتماعی و بلایای طبیعی می توانند به عنوان منابع استرس عمل کنند. یافته ها حاکی از آن است که استرس از طریق مکانیسم های متعدد عصب شناختی (از جمله افزایش ترشح کورتیزول و تاثیر آن بر ساختارها و کارکردهای مغزی مانند هیپوکامپ و قشر پیش پیشانی)، شناختی (تضعیف توجه، حافظه و کارکردهای اجرایی) و عاطفی (افزایش اضطراب، افسردگی و کاهش انگیزه) بر فرآیند یادگیری تاثیر می گذارد و می تواند به اختلالات تمرکز و یادگیری منجر شود. بر اساس یافته های این پژوهش، توجه به ایجاد محیط های امن و حمایتگر در خانواده و مدرسه، آموزش مهارت های مقابله با استرس به کودکان، طراحی مداخلات زودهنگام برای کودکان در معرض خطر، و ارائه خدمات مشاوره و حمایت روانی به خانواده ها، از جمله اقداماتی است که می تواند به پیشگیری و کاهش اثرات منفی عوامل استرس زا بر تمرکز و یادگیری کودکان کمک نماید.

کلیدواژه ها:

عوامل استرس زا ، اختلالات تمرکز ، اختلالات یادگیری ، دوره ابتدایی ، محیط خانواده ، محیط مدرسه ، سلامت روان کودک