گذار ضروری از الگوهای سنتی به رویکردهای نوین روانشناسی تربیتی و انگیزشی برای تربیت انسان یادگیرنده

در مواجهه با پیچیدگی های هزاره سوم و تحولات بنیادین در ماهیت دانش، کار و ارتباطات، نظام های آموزشی ناگزیر از بازاندیشی اساسی در مبانی نظری و عملی خود هستند. الگوهای سنتی آموزش که بر انتقال یک سویه محتوا، حافظه محوری و انگیزش بیرونی متکی بوده اند، دیگر پاسخگوی نیازهای تربیتی انسان در عصر حاضر نیستند. این مقاله با استناد به یافته های متقن علوم شناختی، روانشناسی تربیتی و مطالعات انگیزش، بر ضرورت یک پارادایم شکنی بنیادین در آموزش تاکید می کند. بر این اساس، گذار از آموزش معلم محور به یادگیری دانش آموزمحور، از تمرکز بر محفوظات به پرورش شایستگی های شناختی و غیرشناختی، و از انگیزش کنترل شده بیرونی به تقویت انگیزش درونی خودتعیین گر، امری اجتناب ناپذیر است. چارچوب نظری این گذار، بر سه رکن اصلی استوار است: اصول روانشناسی تربیتی سازنده گرا که بر ساخت فعال دانش توسط یادگیرنده تاکید دارد؛ نظریه خودتعیین گری که نیازهای روانی autonomy، competence و relatedness را پیش شرط رشد انگیزش درونی می داند؛ و یافته های علوم اعصاب شناختی در مورد plastic بودن مغز و تاثیر محیط های غنی بر شکل پذیری عصبی. پیاده سازی این رویکرد مستلزم تحول در محتوا، روش های تدریس، نقش معلم، فضاهای یادگیری و نظام ارزشیابی است. این مقاله با تحلیل چالش های موجود و ارائه راهکارهای عملی، در پی ترسیم نقشه راهی برای این تحول ضروری است.

کلیدواژه ها:

پارادایم آموزشی نوین ، روانشناسی تربیتی سازنده گرا ، نظریه خودتعیین گری ، انگیزش درونی