مدرسه در بستر خانواده: تبیین مدل مشارکت والدین و پیامدهای آن بر یادگیری و رشد تحصیلی در نظام آموزش دولتی ایران

یادگیری دانش آموزان پدیده ای چندبعدی است که در تعامل میان عوامل فردی، خانوادگی و مدرسه ای شکل می گیرد و نمی توان آن را صرفا به درون کلاس درس محدود ساخت. در سال های اخیر، رویکردهای نوین تعلیم وتربیت بر ضرورت بازتعریف رابطه خانه و مدرسه و حرکت از «ارتباط مقطعی» به «شراکت راهبردی» تاکید کرده اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مدلی مفهومی از مشارکت والدین و بررسی پیامدهای آن بر یادگیری و رشد تحصیلی دانش آموزان در نظام آموزش دولتی ایران انجام شده است. این مطالعه با رویکردی تحلیلی–توصیفی و مبتنی بر مرور نظام مند ادبیات نظری و پژوهش های پیشین، به شناسایی ابعاد مشارکت والدین شامل مشارکت ارتباطی، مشارکت حمایتی در خانه، مشارکت تصمیم گیری، همکاری در فعالیت های مدرسه و نظارت تحصیلی پرداخته و ارتباط هر یک را با شاخص های یادگیری شناختی، انگیزشی و پیشرفت تحصیلی تحلیل کرده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که مشارکت هدفمند و مستمر والدین، به ویژه زمانی که مبتنی بر تعامل دوسویه، اعتماد متقابل و هم راستایی ارزش های تربیتی باشد، می تواند موجب افزایش انگیزش تحصیلی، بهبود خودتنظیمی یادگیری، تقویت احساس مسئولیت پذیری دانش آموزان و ارتقای عملکرد درسی شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که مدارس دولتی در ایران برای تحقق شراکت اثربخش با خانواده ها نیازمند چارچوبی ساختاریافته، آموزش معلمان در حوزه ارتباط با والدین و ایجاد بسترهای مشارکت معنادار هستند. بر این اساس، پژوهش حاضر مدلی مفهومی از مشارکت والدین ارائه می دهد که در آن تعامل مستمر، شفافیت ارتباطی، حمایت عاطفی–تحصیلی و مشارکت در تصمیم سازی به عنوان مولفه های کلیدی در ارتقای یادگیری پایدار دانش آموزان معرفی شده اند. این مدل می تواند مبنایی برای سیاست گذاری آموزشی و طراحی برنامه های مدرسه محور در راستای تقویت پیوند خانه و مدرسه باشد.

کلیدواژه ها:

مشارکت والدین ، تعامل خانه و مدرسه ، یادگیری دانش آموزان ، رشد تحصیلی ، مدارس دولتی ایران