تاثیر داستان سرایی و روایت پردازی بر یادگیری اخلاقی و ارزش های اجتماعی

پژوهش حاضر با هدف واکاوی تاثیر داستان سرایی و روایت پردازی بر یادگیری اخلاقی و ارزش های اجتماعی و بررسی ابعاد گوناگون این پدیده در فرآیند تربیت کودکان و نوجوانان انجام شده است. در جهان معاصر که با چالش های اخلاقی و ارزشی بی شماری مواجه است، تربیت نسلی متعهد به اصول انسانی و آشنا با هنجارهای اجتماعی، به یکی از دغدغه های اصلی نظام های آموزشی و خانواده ها تبدیل شده است. روش های سنتی آموزش مستقیم اخلاق، اگرچه جایگاه خود را دارند، اما به تنهایی نمی توانند از عهده این رسالت خطیر برآیند و نیاز به رویکردهایی نوین و اثربخش، بیش از پیش احساس می شود. داستان سرایی و روایت پردازی، به عنوان یکی از کهن ترین و در عین حال کارآمدترین ابزارهای تربیتی، توانایی منحصربه فردی در انتقال مفاهیم پیچیده اخلاقی و ارزش های اجتماعی به شیوه ای ملموس، جذاب و ماندگار دارد (سلیقه دار، ۱۳۹۹). این مقاله با اتکا به منابع معتبر و رویکردی تحلیلی-توصیفی، به بررسی ابعاد گوناگون تاثیر داستان بر رشد شخصیت اخلاقی و اجتماعی کودکان و نوجوانان می پردازد و مکانیسم های روان شناختی و تربیتی دخیل در این فرآیند را مورد واکاوی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که داستان سرایی، از طریق فرآیندهایی نظیر همذات پنداری با شخصیت ها، درگیری عاطفی با رویدادها، یادگیری مشاهداتی، و درونی سازی مفاهیم در قالب طرح واره های ذهنی، تاثیر عمیق و پایداری بر شکل گیری قضاوت های اخلاقی، تقویت همدلی، و نهادینه سازی ارزش های اجتماعی در کودکان و نوجوانان دارد. همچنین، نتایج حاکی از آن است که داستان های بومی و فرهنگی، به دلیل همخوانی با زمینه های شناختی و عاطفی مخاطب، از اثربخشی بیشتری برخوردارند. از منظر قرآن کریم نیز قصه گویی به عنوان یکی از موثرترین روش های تربیت اخلاقی و هدایت انسان ها به سعادت و کمال معرفی شده است (فیروزی و زارع جلیان، ۱۴۰۲). این مقاله بر ضرورت بازتعریف جایگاه داستان در برنامه های درسی و تربیتی و بهره گیری آگاهانه و هدفمند از ظرفیت های بی بدیل آن در نظام آموزش و پرورش کشور تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

داستان سرایی ، روایت پردازی ، یادگیری اخلاقی ، ارزش های اجتماعی ، تربیت کودک ، همدلی ، قصه های قرآنی