تحلیل محتوای کتاب ریاضی پایه هفتم متوسطه اول با روش ویلیام رومی از نظر فعال یا غیرفعال بودن یادگیرنده

کتاب های درسی به عنوان سند ملی برنامه درسی و ابزار اصلی یادگیری در کلاس های درس، نقشی بی بدیل در تعیین کیفیت فرآیند آموزش و پرورش تفکر انتقادی ایفا می کنند و میزان فعال یا غیرفعال بودن یادگیرنده در تعامل با محتوا، معیار اصلی موفقیت آن هاست. این پژوهش با هدف تحلیل محتوای کتاب ریاضی پایه هفتم متوسطه اول (چاپ سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، ۲۲۴ صفحه) بر اساس روش تحلیل محتوای ویلیام رومی (۱۹۸۶) از منظر فعال/غیرفعال بودن یادگیرنده انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل تمام صفحات کتاب و نمونه گیری به روش تصادفی طبقه ای از ۳۰ صفحه (معادل ۱۳.۴ درصد کل صفحات) شامل ۴۵۰ جمله متنی (۱۵ جمله از هر صفحه)، ۴۲ تصویر و ۸۰ سوال انتهایی دروس صورت گرفت. ابزار پژوهش چک لیست کدگذاری رومی با ۱۰ مقوله برای متن (الف تا ی)، ۴ مقوله برای تصاویر و ۴ مقوله برای سوالات بود که روایی محتوایی آن توسط سه متخصص برنامه درسی (ضریب CVR=۰.۹۲) و پایایی آن با روش بازکدگذاری توسط دو کدگذار مستقل (ضریب کاپای کوهن=۰.۸۹) تایید گردید. داده ها با نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تجزیه و تحلیل شد و نتایج نشان داد ضریب درگیری متن ۰.۷۸ (فعال: ۱۲۴ جمله، غیرفعال: ۲۷۸ جمله)، تصاویر ۰.۴۲ (فعال: ۸، غیرفعال: ۲۴)، سوالات ۱.۰۸ (فعال: ۴۴، غیرفعال: ۳۶) و میانگین کل ضریب درگیری با وزن دهی (متن ۶۰%، تصاویر ۲۰%، سوالات ۲۰%) برابر ۰.۷۶ محاسبه شد که بر اساس تفسیر رومی حاکی از «غالب غیرفعال بودن محتوا» است. این یافته ها ضرورت بازنگری محتوا با تاکید بر افزایش جملات دعوت کننده به فعالیت عملی (مقوله ز)، تصاویر تعاملی (مقوله ب) و سوالات حل مسئله پیچیده (مقوله د) را نشان می دهد تا با اهداف برنامه درسی ملی ۱۴۰۴ (پرورش شایستگی تفکر و حل مسئله) همسو گردد. پژوهش بر لزوم حرکت از رویکرد معلم محور به دانش آموزمحور تاکید دارد و الگویی برای تحلیل سایر کتاب های درسی ارائه می کند (رومی، ۱۹۸۶؛ ملکی، ۱۳۷۶؛ خوی نژاد، ۱۳۷۷؛ یارمحمدیان، ۱۳۷۷؛ پورظهیر، ۱۳۷۵).

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوای کمی-کیفی ، روش ویلیام رومی ، کتاب درسی ریاضی پایه هفتم ، ضریب درگیری دانش آموز ، یادگیری فعال ، فعال سازی یادگیرنده ، برنامه درسی ملی ، متوسطه اول